Türk Yargı Sistemi ve Yüksek Mahkemeler

1. Türk yargı yetkisi kim tarafından ve hangi temel ilkeye göre kullanılır?

Türk yargı yetkisi, 1982 Anayasası'na göre Türk milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır. Bu ilke, yargının adil ve tarafsız kararlar alabilmesinin temel güvencesidir. Yargı yetkisinin kullanılması, hukukun üstünlüğü ve adaletin tecellisi için vazgeçilmez bir prensiptir.

2. Hakimlerin görevlerini yerine getirirken uymak zorunda oldukları temel ilkeler nelerdir ve bu ilkelerin güvencesi nedir?

Hakimler, görevlerini yerine getirirken bağımsız ve tarafsız olmak zorundadırlar. Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak, tamamen kendi vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler. Bu bağımsızlık, yargı sisteminin adil ve tarafsız kararlar alabilmesinin temel güvencesidir.

3. Yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere yönelik hangi tür emir ve talimatlar yasaklanmıştır?

Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez. Ayrıca, genelge gönderemez, tavsiye ve telkinde bulunamaz. Bu yasak, yargı bağımsızlığının korunması ve yargının dış etkilerden arındırılması için hayati öneme sahiptir.

4. Hakim ve savcıların görev güvencesini sağlayan anayasal düzenlemeler nelerdir?

Hakimler ve savcılar, anayasada gösterilen yaş haddinden önce kendileri istemedikçe görevden alınamazlar. Bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle dahi olsa, aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun bırakılamazlar. Ayrıca, 65 yaşını doldurmadan emekliye ayrılamazlar, bu da onların görev güvencesini sağlamaktadır.

5. Türk yargı sisteminde duruşmaların açıklığı ilkesi ne anlama gelir ve istisnaları var mıdır?

Anayasaya göre, kanundaki istisnalar dışında, mahkemelerde duruşmalar herkese açıktır. Bu ilke, yargılamanın şeffaflığını ve kamu denetimini sağlar. Böylece, yargı süreçlerinin halk tarafından izlenebilirliği ve hesap verebilirliği artırılır.

6. Mahkeme kararlarının gerekçeli olma zorunluluğu neyi sağlar ve hukuki önemi nedir?

Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılmak zorundadır. Gerekçeli karar, kararın hukuki dayanaklarını, delillerin değerlendirilmesini ve varılan sonucun mantıksal açıklamasını gösterir. Bu durum, kararların denetlenebilirliğini sağlar ve hukuki güvenlik ilkesine katkıda bulunur.

7. Mahkemelerin kurulması ve kaldırılması hangi yolla mümkündür ve bu ilkenin amacı nedir?

Mahkemelerin kurulması ve kaldırılması ancak kanunla mümkündür. Bu ilke, yargı teşkilatının keyfi uygulamalardan korunmasını temin eder. Böylece, mahkemelerin varlığı ve yapısı, yasama organının iradesiyle belirlenir ve hukuki istikrar sağlanır.

8. 1982 Anayasası'na göre başlangıçta yer alan yüksek mahkemeler hangileridir?

1982 Anayasası'na göre başlangıçta yer alan yüksek mahkemeler Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, Askeri Yargıtay, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi ve Uyuşmazlık Mahkemesi'dir. Bu mahkemeler, Türk yargı sisteminin en üst düzeydeki kurumlarını oluşturmuştur.

9. Türk yargı sisteminde daha sonra anayasa değişiklikleriyle kaldırılan yüksek mahkemeler hangileridir?

Türk yargı sisteminde daha sonra yapılan anayasa değişiklikleriyle Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kaldırılmıştır. Bu değişiklikler, askeri yargının sivil yargı ile birleştirilmesi ve yargı birliğinin sağlanması amacıyla yapılmıştır.

10. Türk yargı sistemi hangi dört ana yargı koluna ayrılmıştır?

Türk yargı sistemi, konularına göre dört ana yargı koluna ayrılmıştır. Bunlar Anayasa Yargısı, Adli Yargı, İdari Yargı ve Uyuşmazlık Yargısı'dır. Her bir yargı kolu, kendi görev alanına giren davalara bakmakla yükümlüdür.

11. Anayasa Yargısı'nın yüksek mahkemesi hangisidir ve temel görevi nedir?

Anayasa Yargısı'nın yüksek mahkemesi Anayasa Mahkemesi'dir. Temel görevi, yasama organının çıkardığı kanunlar, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve TBMM İçtüzüğü gibi normların Anayasaya uygunluğunu denetlemektir. Bu denetim, Anayasanın üstünlüğünü ve bağlayıcılığını güvence altına alır.

12. Adli Yargı kolunun yüksek mahkemesi hangisidir ve hangi tür uyuşmazlıkları çözer?

Adli Yargı kolunun yüksek mahkemesi Yargıtay'dır. Bu kol, kişiler arasındaki özel hukuk ve ceza hukuku uyuşmazlıklarını çözmekle görevlidir. Yargıtay, ilk derece mahkemelerinin kararlarını temyiz yoluyla denetleyerek hukukun doğru uygulanmasını sağlar.

13. Adli yargı içinde yer alan başlıca hukuk ve ceza mahkemesi türlerine örnekler veriniz.

Adli yargı içinde hukuk mahkemeleri ve ceza mahkemeleri bulunur. Hukuk mahkemelerine asliye hukuk, sulh hukuk, ticaret, aile, çocuk ve trafik mahkemeleri örnek verilebilir. Ceza mahkemeleri ise asliye ceza ve ağır ceza mahkemeleri gibi türleri içerir.

14. İdari Yargı kolunun yüksek mahkemesi hangisidir ve hangi tür uyuşmazlıklarla ilgilenir?

İdari Yargı kolunun yüksek mahkemesi Danıştay'dır. Bu yargı kolu, kişilerin devletle veya idareyle yaşadığı uyuşmazlıkları çözmekle görevlidir. İdari yargı, idarenin hukuka uygunluğunu denetleyerek vatandaşların haklarını korur.

15. İdari yargı içinde yer alan başlıca mahkeme türleri nelerdir?

İdari yargı içinde idare mahkemeleri, vergi mahkemeleri ve bölge idare mahkemeleri yer alır. İdare mahkemeleri genel idari davalara bakarken, vergi mahkemeleri vergi uyuşmazlıklarını çözer. Bölge idare mahkemeleri ise istinaf mercii olarak görev yapar.

16. Uyuşmazlık Yargısı'nın yüksek mahkemesi hangisidir ve görevi nedir?

Uyuşmazlık Yargısı'nın yüksek mahkemesi Uyuşmazlık Mahkemesi'dir. Bu mahkeme, adli ve idari yargı kolları arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmekle görevlidir. Böylece, farklı yargı kolları arasında yetki karmaşasının önüne geçilir.

17. Anayasa Mahkemesi kaç üyeden oluşur ve bu üyeler kimler tarafından nasıl seçilir?

Anayasa Mahkemesi toplam on beş üyeden oluşur. Bu üyelerin on ikisi Cumhurbaşkanı tarafından, üç üyesi ise Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından seçilir. Seçimler, belirli meslek grupları ve niteliklere sahip adaylar arasından yapılır.

18. Anayasa Mahkemesi üyeliği için aranan başlıca şartlar nelerdir?

Üye seçilebilmek için 45 yaşını doldurmuş olmak genel bir şarttır. Avukatların en az 20 yıl fiilen avukatlık yapmış olması, öğretim üyelerinin profesör veya doçent unvanını kazanmış olması gibi mesleki deneyim ve unvan şartları aranır. Bu şartlar, üyelerin yüksek hukuki bilgi ve deneyime sahip olmasını sağlar.

19. Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresi ne kadardır ve yeniden seçilebilirler mi?

Anayasa Mahkemesi üyeleri on iki yıl için seçilir ve bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez. Üyeler, 65 yaşını doldurunca emekliye ayrılırlar. Bu düzenleme, üyelerin bağımsızlığını ve tarafsızlığını pekiştirmeyi amaçlar.

20. Anayasa Mahkemesi'nin Yüce Divan sıfatıyla yargıladığı kişiler kimlerdir ve bu yargılamanın özellikleri nelerdir?

Anayasa Mahkemesi, Yüce Divan sıfatıyla Cumhurbaşkanı, bakanlar, yüksek mahkeme başkan ve üyeleri gibi üst düzey kamu görevlilerini görevleriyle ilgili suçlardan dolayı yargılar. Yüce Divan'da savcılık görevini Cumhuriyet Başsavcısı veya Başsavcıvekili yapar. Yüce Divan kararları kesindir, ancak yeniden inceleme başvurusu yapılabilir.

21. Anayasa Mahkemesi'nin gerçekleştirdiği norm denetimi türleri nelerdir?

Anayasa Mahkemesi'nin en önemli görevlerinden biri olan norm denetimi, iki ana türe ayrılır. Bunlar soyut norm denetimi (iptal davası) ve somut norm denetimi (itiraz-def'i yolu) olarak adlandırılır. Her iki denetim türü de normların Anayasaya uygunluğunu sağlamayı hedefler.

22. Soyut norm denetimi (iptal davası) nedir, kimler tarafından açılabilir ve dava açma süresi genellikle ne kadardır?

Soyut norm denetimi, kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla açılan iptal davasıdır. Bu davayı Cumhurbaşkanı, TBMM'deki en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu ve TBMM üye tam sayısının en az beşte biri oranındaki üyeler açabilir. Dava açma süresi, normun Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren genellikle 60 gündür.

23. Anayasa değişikliklerinin şekil bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla açılan iptal davasını kimler açabilir ve dava açma süresi ne kadardır?

Anayasa değişikliklerinin şekil bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla açılan iptal davasını Cumhurbaşkanı veya TBMM üyelerinin beşte biri isteyebilir. Bu durumda dava açma süresi, değişikliğin Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren 10 gündür. Bu kısa süre, anayasa değişikliklerinin hızlı bir şekilde hukuki denetimden geçirilmesini sağlar.

24. Somut norm denetimi (itiraz-def'i yolu) süreci nasıl işler ve mahkemenin rolü nedir?

Somut norm denetimi, bir davaya bakmakta olan mahkemenin, uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükmünü Anayasaya aykırı görmesi durumunda konuyu Anayasa Mahkemesi'ne taşımasıdır. Mahkeme, Anayasa Mahkemesi'nin kararını beklemek üzere davayı geri bırakır. Anayasa Mahkemesi, işin kendisine gelişinden itibaren beş ay içinde kararını verir; aksi takdirde mahkeme davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır.

25. Anayasa Mahkemesi kararlarının hukuki niteliği nedir (kesinlik, bağlayıcılık, geriye yürümezlik gibi)?

Anayasa Mahkemesi'nin kararları kesindir, Resmi Gazete'de hemen yayımlanır ve yasama, yürütme ve yargı organlarını bağlar. İptal kararları geriye yürümez, ancak gerekli hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe girişini bir yılı geçmeyecek şekilde erteleyebilir. Mahkeme, iptal kararı verirken kanun koyucu gibi hareketle yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemez.