Türk Yargı Sistemi ve Yüksek Mahkemeler

1. 1982 Anayasası'na göre Türk milleti adına yargı yetkisi kimler tarafından kullanılır?

Türk milleti adına yargı yetkisi, bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır. Bu, yargı sisteminin temel prensiplerinden biridir ve yargının adil ve tarafsız işlemesini sağlamak amacıyla anayasada güvence altına alınmıştır.

2. Hakimlerin görevlerini yerine getirirken bağımsızlık ve tarafsızlık prensibi ne anlama gelir?

Hakimler, görevlerini yerine getirirken Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak, tamamen kendi vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler. Bu, hiçbir organ, makam, merci veya kişinin yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremeyeceği, genelge gönderemeyeceği veya tavsiyede bulunamayacağı anlamına gelir.

3. Yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere kimler emir ve talimat veremez?

Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez. Ayrıca, genelge gönderemez, tavsiye ve telkinde bulunamaz. Bu yasak, yargının dış etkilerden arındırılmış bir şekilde çalışmasını güvence altına alır.

4. Hakim ve savcıların görev güvencesi hangi durumları kapsar?

Hakimler ve savcılar, anayasada gösterilen istisnalar dışında görevden alınamazlar ve kendi istekleri dışında 65 yaşını doldurmadan emekliye ayrılamazlar. Bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması gibi durumlarda dahi, aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun bırakılamazlar. Bu durum, yargı mensuplarının bağımsızlığını ve görevlerini baskı altında kalmadan yapabilmelerini sağlar.

5. Türk yargı sisteminde duruşmaların açıklığı ve kararların gerekçeli olması neyi amaçlar?

Kanundaki istisnalar dışında, mahkemelerde duruşmalar herkese açıktır. Bu, yargılamanın şeffaflığını ve hesap verebilirliğini artırır. Ayrıca, bütün mahkemelerin her türlü kararı gerekçeli olarak yazılır, bu da kararların anlaşılır ve denetlenebilir olmasını sağlar, böylece hukukun üstünlüğü ilkesi pekişir.

6. Mahkemelerin kurulması ve kaldırılması hangi yolla mümkündür?

Mahkemelerin kurulması ve kaldırılması ancak kanunla mümkündür. Bu kural, yargı sisteminin keyfi müdahalelerden korunmasını temin eder ve yargı organlarının yapısının yasal güvence altında olmasını sağlar.

7. 1982 Anayasası'nda yer alan yüksek mahkemeler hangileridir?

1982 Anayasası'nda yer alan yüksek mahkemeler Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi'dir. Bu mahkemeler, Türk yargı sisteminin farklı kollarında en üst düzeyde görev yaparak adaletin sağlanmasına katkıda bulunurlar.

8. Anayasa Yargısı kolunun görevi ve yüksek mahkemesi nedir?

Anayasa Yargısı kolu, meclisin yargısal denetimini yapar ve bireysel başvuruları karara bağlar. Bu yargı kolunun yüksek mahkemesi Anayasa Mahkemesi'dir. Temel amacı, Anayasa'nın üstünlüğünü ve bağlayıcılığını sağlamaktır.

9. Adli Yargı kolunun görevi ve yüksek mahkemesi nedir?

Adli Yargı kolu, kişiler arasındaki uyuşmazlıkları çözmekle görevlidir. Bu kolun yüksek mahkemesi Yargıtay'dır. Adli yargıda hukuk ve ceza mahkemeleri gibi ilk derece mahkemeleri bulunur ve kararları bölge adliye mahkemeleri tarafından incelenir.

10. İdari Yargı kolunun görevi ve yüksek mahkemesi nedir?

İdari Yargı kolu, kişilerin devletle alakalı bir uyuşmazlık yaşaması durumunda devreye girer. Bu yargı kolunun yüksek mahkemesi Danıştay'dır. İdari yargıda idare ve vergi mahkemeleri ilk derece mahkemeleri olarak görev yapar ve kararları bölge idare mahkemeleri tarafından istinaf incelemesine tabi tutulur.

11. Uyuşmazlık Yargısı kolunun görevi ve yüksek mahkemesi nedir?

Uyuşmazlık Yargısı, adli ve idari yargı kolları arasındaki görev uyuşmazlıklarını çözmekle görevli özel bir mahkemedir. Bu yargı kolunun yüksek mahkemesi Uyuşmazlık Mahkemesi'dir. Bu yapı, yargı sisteminin karmaşık ancak düzenli işleyişini sağlar ve yargı kolları arasındaki yetki çatışmalarını giderir.

12. Anayasa Mahkemesi kaç üyeden oluşur ve bu üyeler kimler tarafından seçilir?

Anayasa Mahkemesi toplam 15 üyeden oluşur. Bu üyelerin 12'si Cumhurbaşkanı tarafından, 3'ü ise Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir. Bu seçim mekanizması, mahkemenin farklı devlet organları tarafından temsil edilmesini ve denge-denetim ilkesini yansıtır.

13. Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilebilmek için aranan genel yaş şartı nedir?

Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilebilmek için adayların 45 yaşını doldurmuş olması gerekir. Bu yaş şartı, üyelerin yeterli deneyim ve olgunluğa sahip olmasını sağlamayı amaçlar.

14. Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilecek avukatlar ve öğretim üyeleri için aranan mesleki şartlar nelerdir?

Avukatlar için en az 20 yıl fiilen avukatlık yapmış olmak şartı aranır. Öğretim üyeleri için ise profesör veya doçent unvanını kazanmış olmak gerekmektedir. Bu şartlar, üyelerin kendi alanlarında uzman ve deneyimli olmalarını güvence altına alır.

15. Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresi kaç yıldır ve tekrar seçilebilirler mi?

Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresi 12 yıldır. Bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez. Bu kural, üyelerin bağımsızlığını korumak ve görev sürelerinin sınırlı olmasını sağlamak amacıyla getirilmiştir.

16. Anayasa Mahkemesi Başkanı ve başkan vekilleri nasıl seçilir ve görev süreleri ne kadardır?

Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tam sayısının salt çoğunluğu ile 4 yıl için bir Başkan ve iki başkan vekili seçilir. Süresi bitenler yeniden seçilebilirler. Bu seçim, mahkemenin kendi iç dinamikleriyle liderliğini belirlemesini sağlar.

17. Anayasa Mahkemesi üyeliği hangi durumlarda kendiliğinden veya kararla sona erer?

Üyelik, bir üyenin hakimlik mesleğinden çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymesi halinde kendiliğinden sona erer. Ayrıca, görevini sağlık bakımından yerine getiremeyeceğinin kesin olarak anlaşılması halinde, Anayasa Mahkemesi üye tam sayısının salt çoğunluğunun kararı ile üyelik sona erer. Üyeler ayrıca 65 yaşını doldurunca emekliye ayrılırlar.

18. Anayasa Mahkemesi'nin Yüce Divan sıfatıyla yargıladığı kişiler kimlerdir?

Cumhurbaşkanı, TBMM Başkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları, Bakanlar, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay Başkan ve Üyeleri, Başsavcılar, Sayıştay Başkan ve Üyeleri, Genelkurmay Başkanı ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanları, görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan'da yargılanırlar. Bu, üst düzey kamu görevlilerinin hesap verebilirliğini sağlar.

19. Anayasa Mahkemesi'nin Yüce Divan sıfatıyla yaptığı yargılamalarda savcılık görevini kim üstlenir?

Yüce Divan'da savcılık görevini Cumhuriyet Başsavcısı veya Cumhuriyet Başsavcı vekili yapar. Bu düzenleme, yargılamanın bağımsız ve tarafsız bir şekilde yürütülmesini temin ederken, aynı zamanda yüksek düzeyli davaların özel bir uzmanlıkla ele alınmasını sağlar.

20. Anayasa Mahkemesi'nin soyut norm denetimi nedir ve kimler iptal davası açabilir?

Soyut norm denetimi, kanunların, Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasaya uygunluğunu denetleyen iptal davası yoludur. Cumhurbaşkanı, en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu veya üye tam sayısının en az beşte biri iptal davası açabilir. Bu denetim, Anayasa'nın üstünlüğünü korumayı amaçlar.

21. Kanunların Anayasaya aykırılığı iddiasıyla açılan iptal davaları için genel süre ve Anayasa değişiklikleri için özel süre nedir?

Kanunların Anayasaya aykırılığı iddiasıyla açılan iptal davaları için genel süre, normun Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren 60 gündür. Anayasa değişikliklerinin şekil bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla açılan iptal davalarında ise süre 10 gündür ve bu davayı Cumhurbaşkanı veya TBMM üyelerinin beşte biri açabilir.

22. Anayasa Mahkemesi'nin somut norm denetimi (itiraz veya def'i yolu) nasıl işler?

Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin hükmünü Anayasaya aykırı görürse veya taraflardan birinin iddiasını ciddi bulursa, Anayasa Mahkemesi'nin kararına kadar davayı geri bırakır. Anayasa Mahkemesi, işin kendisine gelişinden itibaren 5 ay içinde kararını verir. Bu yol, somut bir olay üzerinden Anayasa'ya uygunluk denetimi yapılmasını sağlar.

23. Anayasa Mahkemesi kararlarının temel özellikleri nelerdir?

Anayasa Mahkemesi kararları kesindir ve geriye yürümez. Bu kararlar Resmi Gazete'de hemen yayımlanır ve yasama, yürütme ve yargı organlarını bağlar. İptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz. Bu özellikler, kararların hukuki kesinliğini ve bağlayıcılığını vurgular.

24. Anayasa Mahkemesi siyasi partilerin mali denetimini nasıl yapar ve bir partinin hazine yardımı alabilmesi için hangi şartı sağlaması gerekir?

Anayasa Mahkemesi siyasi partilerin mali denetimini yapar. Bir siyasi partinin devlet hazinesinden yardım alabilmesi için son yapılan genel seçimlerde yüzde 3 oy oranını geçmesi gerekir. Bu denetim, siyasi partilerin mali şeffaflığını ve hesap verebilirliğini sağlamayı amaçlar.

25. Yargıtay'ın temel görevi nedir ve üyeleri ile başkanı nasıl seçilir?

Yargıtay, adli yargı kolunda temyiz incelemesi yapmakla görevli en yüksek mahkemedir. Yargıtay Birinci Başkanı, birinci başkan vekilleri ve daire başkanları, kendi üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulu'nca seçilir. Yargıtay üyeleri 12 yıl için seçilir ve tekrar seçilemezler.