İdari Yargılama Hukuku'nun temel amacı nedir?

İdari Yargılama Hukuku, hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak idarenin faaliyetlerinin denetlenmesini sağlar. Bu denetim, idarenin kamu gücünü Anayasa ve kanunlara uygun kullanmasını temin etmeyi amaçlar. Böylece bireylerin hakları korunur ve idarenin keyfi uygulamaları engellenir.

İdarenin denetim mekanizmaları kaç ana başlık altında incelenir ve bunlar nelerdir?

İdarenin denetim mekanizmaları yargısal ve yargı dışı olmak üzere iki ana başlık altında incelenir. Yargı dışı denetimler siyasi, idari, özel, ombudsman, uluslararası, kamuoyu ve bağımsız idari otorite denetimlerini kapsar. Yargısal denetim ise idari yargı mercileri tarafından gerçekleştirilir.

Yargısal denetim ile yargı dışı denetim arasındaki temel fark "yerindelik" kavramı açısından nasıl açıklanır?

Yargı dışı denetimlerde hem hukuka uygunluk hem de yerindelik denetimi yapılabilir. Ancak idari yargılama hukukunun konusu olan yargısal denetimde, yalnızca idari işlem ve eylemlerin hukuka uygunluğu incelenir; idarenin takdir yetkisi alanına giren "yerindelik" denetimi yapılamaz. Bu, yargının idarenin yerine geçerek karar almasını engeller.

Türkiye'de idarenin yargısal denetiminde hangi sistem benimsenmiştir ve bu sistemin temel özelliği nedir?

Türkiye, idari rejim olarak da bilinen yargı ayrılığı sistemini benimsemiştir. Bu sistemde idare, re’sen icra yetkisine sahip olup, faaliyetlerinden doğan uyuşmazlıklar adli yargıdan ayrı idari mahkemelerde çözümlenir. Bu durum, idarenin kendine özgü yapısından kaynaklanan farklı bir yargılama usulü gerekliliğine dayanır.

İdarenin yargısal denetiminin sınırları nelerdir? Üç temel sınırlamayı belirtiniz.

İdarenin yargısal denetiminin sınırları arasında yerindelik denetimi yasağı, yasama kısıntısı ve yargı kısıntısı bulunmaktadır. Yerindelik denetimi yasağı, yargının idarenin takdir yetkisine müdahale edememesidir. Yasama kısıntısı ve yargı kısıntısı ise belirli idari işlemlere karşı yargı yolunun kapatılması veya yargı denetiminden kaçınılması durumlarıdır.

"Yasama kısıntısı" ve "yargı kısıntısı" kavramlarını açıklayınız.

Yasama kısıntısı, Anayasa veya kanunlarla idarenin bazı işlemlerine karşı yargı yolunun kapatılması durumudur. Yargı kısıntısı ise yasal düzenleme olmaksızın yargı yerlerinin bazı idari işlemleri denetlemekten kaçınmasıdır. Her iki durum da idari işlemlerin yargısal denetiminin istisnalarını oluşturur.

İdari Yargılama Hukuku'nun başlıca kaynakları nelerdir?

İdari Yargılama Hukuku'nun kaynakları Anayasa, kanunlar, uluslararası antlaşmalar, yönetmelikler, yargı kararları ve öğretidir. Bu kaynaklar, idari yargılama süreçlerinin ve idari işlemlerin hukuki temelini oluşturur. Özellikle Anayasa ve kanunlar, idari yargının işleyişinde merkezi bir role sahiptir.

İdari Yargılama Hukuku'nun temel özelliklerinden beş tanesini sayınız.

İdari Yargılama Hukuku'nun temel özellikleri arasında genel görev ilkesi, re’sen araştırma ve inceleme ilkesi, iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı, yazılılık ilkesi ve üç dereceli yargılama sistemi sayılabilir. Ayrıca basit ve az masraflı yargılama ile savcılık kurumunun varlığı da önemli özelliklerdendir.

İdari yargının görev alanını belirleyen "genel görev ilkesi" ne anlama gelir?

Genel görev ilkesi, idari uyuşmazlıkların çözümünde diğer yargı kollarının açıkça görevli kılınmadığı hallerde idari yargı mercilerinin yetkili olmasını ifade eder. Bu ilke, idari yargının geniş bir görev alanına sahip olduğunu ve idari nitelikteki uyuşmazlıkların çözümünde asıl yetkili merci olduğunu gösterir.

Hangi tür işlemler idari yargının görev alanı dışındadır? Üç örnek veriniz.

İdari yargının görev alanı dışında kalan işlemler arasında yasama organının yasama faaliyetleri, yargı organının yargısal faaliyetleri ve idarenin özel hukuk ilişkilerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar bulunur. Ayrıca seçim uyuşmazlıkları ve mali uyuşmazlıklar da idari yargının görev alanına girmez.

İdari yargılama hukukunda başlıca dava türleri nelerdir?

İdari yargılama hukukunda başlıca dava türleri iptal davası ve tam yargı davasıdır. Bu iki dava türü, idari işlem ve eylemlerden kaynaklanan hukuka aykırılıkların giderilmesi ve zararların tazmini amacıyla açılır. İdari sözleşmelerden doğan davalar da tam yargı davasının özel bir türüdür.

İptal davasının amacı ve temel niteliği nedir?

İptal davası, idari işlemlerin hukuka aykırılık nedeniyle iptalini amaçlar. Objektif niteliği ağır basan, genele etkili bir dava olup, bir idari işlemin hukuka aykırı olduğu tespit edildiğinde o işlemin tüm hukuki sonuçlarını ortadan kaldırır. Dava açmak için menfaat ihlali yeterlidir.

Tam yargı davasının amacı ve temel niteliği nedir?

Tam yargı davası, idari eylem ve işlemlerden doğan zararların giderilmesini hedefler. Sübjektif niteliği ağır basan, özele etkili bir dava olup, davacının kişisel hakkının ihlal edilmiş olması gerekir. Bu dava türü genellikle idarenin hukuka aykırı eylemleri veya işlemleri sonucu uğranılan maddi ve manevi zararların tazminini talep etmek için açılır.

İptal davası ile tam yargı davası arasındaki temel farkları açıklayınız.

İptal davası objektif niteliği ağır basan, genele etkili bir dava olup menfaat ihlali yeterliyken; tam yargı davası sübjektif niteliği ağır basan, özele etkili bir dava olup hak ihlali gerektirir. İptal davası işlemi ortadan kaldırırken, tam yargı davası zararı tazmin etmeyi amaçlar.

Türk idari yargı teşkilatı hangi mahkemelerden oluşmaktadır?

Türk idari yargı teşkilatı, Danıştay, Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinden oluşmaktadır. Bu mahkemeler hiyerarşik bir yapı içinde idari uyuşmazlıkların çözümü için görev yaparlar.

Danıştay'ın Türk idari yargı sistemindeki görevleri nelerdir?

Danıştay, idari mahkemelerce verilen kararların son inceleme mercii olmasının yanı sıra, kanunla belirlenen bazı davalara ilk derece mahkemesi olarak bakar. Ayrıca idari konularda danışma görevleri de yürütür. Bu çok yönlü yapısıyla idari yargının en üst organıdır.

Bölge İdare Mahkemelerinin Türk idari yargı sistemindeki temel görevleri nelerdir?

Bölge İdare Mahkemeleri, istinaf başvurularını inceleyip karara bağlar. Ayrıca yargı çevresindeki idare ve vergi mahkemeleri arasındaki görev ve yetki uyuşmazlıklarını çözmekle de görevlidirler. Bu mahkemeler, ilk derece mahkemeleri ile Danıştay arasında bir köprü görevi görür.

İdare ve Vergi Mahkemelerinin Türk idari yargı sistemindeki rolü nedir?

İdare ve Vergi Mahkemeleri, Türk idari yargı sisteminde ilk derece mahkemeleri olarak görev yaparlar. İptal, tam yargı ve vergi davalarını karara bağlarlar. Bu mahkemeler, idari uyuşmazlıkların ilk olarak ele alındığı ve esas hakkında karar verildiği mercilerdir.

İdari yargıda "görev" ve "yetki" kavramları ne anlama gelir ve bu kavramların ortak özelliği nedir?

İdari yargıda görev, uyuşmazlığın konu itibarıyla hangi mahkemede görüleceğini belirler. Yetki ise uyuşmazlığın coğrafi sınır itibarıyla hangi mahkemede görüleceğini ifade eder. Her iki kavram da kamu düzenindendir, yani taraflarca ileri sürülmese bile mahkemece re'sen dikkate alınır.

Adli yargının görev alanına giren bir davanın idari yargıda açılması durumunda mahkeme nasıl bir karar verir?

Adli yargının görev alanına giren bir davanın idari yargıda açılması durumunda, idari mahkeme davanın reddine karar verir. Bu durum, yargı kolları arasındaki görev ayrılığının bir sonucudur ve davanın doğru yargı kolunda açılması gerektiğini vurgular.

İdari yargı içinde görevsizlik veya yetkisizlik durumunda dosya nasıl çözümlenir?

İdari yargı içinde görevsizlik veya yetkisizlik durumunda dosya görevli mahkemeye gönderilir. Eğer gönderilen mahkeme de kendini görevsiz veya yetkisiz görürse, uyuşmazlık aynı bölge idare mahkemesi yargı çevresinde ise ilgili bölge idare mahkemesince, farklı yargı çevrelerinde ise Danıştayca çözümlenir.

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin Türk yargı sistemindeki temel görevi nedir?

Uyuşmazlık Mahkemesi, idari ve adli yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemekle görevlidir. Bu mahkeme, farklı yargı kolları arasında ortaya çıkan yetki çatışmalarını gidererek yargı birliğini ve işleyişini sağlar.

"Olumlu görev uyuşmazlığı" ne anlama gelir?

Olumlu görev uyuşmazlığı, iki ayrı yargı kolunun (örneğin adli ve idari yargı) kendilerini aynı konuda görevli sayması durumunda ortaya çıkar. Bu durumda her iki yargı kolu da uyuşmazlığı çözmek için yetkili olduğunu iddia eder ve Uyuşmazlık Mahkemesi devreye girer.

"Olumsuz görev uyuşmazlığı" ne anlama gelir?

Olumsuz görev uyuşmazlığı, iki ayrı yargı kolunun (örneğin adli ve idari yargı) kendilerini aynı konuda görevsiz sayması durumunda ortaya çıkar. Bu durumda hiçbir yargı kolu uyuşmazlığı çözmek istemez ve Uyuşmazlık Mahkemesi'nin kararı beklenir.

Aşağıdakilerden hangisi idarenin yargı dışı denetim yollarından biri değildir?

D. Bağımsız idari otorite denetimi

Türkiye'nin idari yargı sistemi hangi temel sistemi benimsemiştir?

B. İdari rejim olarak da bilinen yargı ayrılığı sistemi

D. Özel hukuk yargısı sistemi

İdari yargılama hukukunda, idari işlem ve eylemlerin hukuka uygunluğunun incelenmesi esastır. Peki, aşağıdakilerden hangisi idari yargıda denetlenemez?

D. İdari işlemlerin yerindeliği

A. İdari işlemlerin şekil unsuru

B. İdari işlemlerin yetki unsuru

C. İdari işlemlerin sebep unsuru

D. İdari işlemlerin yerindeliği

Aşağıdakilerden hangisi idarenin yargısal denetiminin sınırlarından biri değildir?

D. Hukuka uygunluk denetimi yasağı

A. Yerindelik denetimi yasağı

D. Hukuka uygunluk denetimi yasağı

Anayasa veya kanunlarla idarenin bazı işlemlerine karşı yargı yolunun kapatılmasına ne ad verilir?

C. Yerindelik denetimi yasağı

Aşağıdakilerden hangisi idari yargılama hukukunun temel özelliklerinden biri değildir?

C. Sadece iki dereceli yargılama sistemi

A. Re'sen araştırma ve inceleme ilkesi

B. İddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı

C. Sadece iki dereceli yargılama sistemi

İdari yargının görev alanını belirleyen 'genel görev ilkesi' ne anlama gelir?

B. İdari uyuşmazlıkların çözümünde diğer yargı kollarının açıkça görevli kılınmadığı hallerde idari yargı mercilerinin yetkili olmasını ifade eder.

A. Tüm uyuşmazlıkların idari yargıda çözülmesi gerektiğini ifade eder.

B. İdari uyuşmazlıkların çözümünde diğer yargı kollarının açıkça görevli kılınmadığı hallerde idari yargı mercilerinin yetkili olmasını ifade eder.

C. Sadece kamu tüzel kişilerinin işlemlerinden doğan uyuşmazlıkların idari yargıda çözülmesini ifade eder.

D. İdari yargının sadece iptal davalarına bakmasını ifade eder.

Aşağıdakilerden hangisi idari yargının görev alanına giren bir uyuşmazlık türüdür?

A. Yasama organının yasama faaliyetleri

C. İdarenin özel hukuk ilişkilerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar

D. Fikri ve sınai haklardan doğan davalar

Aşağıdakilerden hangisi idari yargının görev alanı dışında kalan bir konudur?

C. Karayolları Trafik Kanunu'ndan doğan sorumluluk davaları

B. Özel hukuk kişilerinin kamu gücü kullanarak gerçekleştirdiği idari nitelikteki işlemler

C. Karayolları Trafik Kanunu'ndan doğan sorumluluk davaları

D. Yasama ve yargı organlarının idari nitelikteki işlemleri

İptal davası ile tam yargı davası arasındaki temel farklardan biri aşağıdakilerden hangisidir?

C. İptal davası genele etkili iken, tam yargı davası özele etkilidir.

A. İptal davası hak ihlali gerektirirken, tam yargı davası menfaat ihlali gerektirir.

B. İptal davası sübjektif niteliği ağır basarken, tam yargı davası objektif niteliği ağır basar.

C. İptal davası genele etkili iken, tam yargı davası özele etkilidir.

D. İptal davası sadece idari eylemlere karşı açılırken, tam yargı davası sadece idari işlemlere karşı açılır.

Sesli Özet

9 dakika

Konuyu otobüste, koşarken, yolda dinleyerek öğren.

Sesli Özet

İdari Yargılama Hukukuna Giriş ve Türk İdari Yargı Teşkilatı

0:008:34

Görsel Özet

İnfografik

Konunun tüm parçalarını tek bakışta gör.

İdari Yargılama Hukukuna Giriş ve Türk İdari Yargı Teşkilatı - görsel özet infografik

Tam boyutta görüntüle →

Flash Kartlar

25 kart

Karta tıklayarak çevir. ← → ile gez, ⎵ ile çevir.

1 / 25

← → ile gez · ⎵ çevir

Tüm kartları metin olarak gör

1. İdari Yargılama Hukuku'nun temel amacı nedir?
İdari Yargılama Hukuku, hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak idarenin faaliyetlerinin denetlenmesini sağlar. Bu denetim, idarenin kamu gücünü Anayasa ve kanunlara uygun kullanmasını temin etmeyi amaçlar. Böylece bireylerin hakları korunur ve idarenin keyfi uygulamaları engellenir.
2. İdarenin denetim mekanizmaları kaç ana başlık altında incelenir ve bunlar nelerdir?
İdarenin denetim mekanizmaları yargısal ve yargı dışı olmak üzere iki ana başlık altında incelenir. Yargı dışı denetimler siyasi, idari, özel, ombudsman, uluslararası, kamuoyu ve bağımsız idari otorite denetimlerini kapsar. Yargısal denetim ise idari yargı mercileri tarafından gerçekleştirilir.
3. Yargısal denetim ile yargı dışı denetim arasındaki temel fark "yerindelik" kavramı açısından nasıl açıklanır?
Yargı dışı denetimlerde hem hukuka uygunluk hem de yerindelik denetimi yapılabilir. Ancak idari yargılama hukukunun konusu olan yargısal denetimde, yalnızca idari işlem ve eylemlerin hukuka uygunluğu incelenir; idarenin takdir yetkisi alanına giren "yerindelik" denetimi yapılamaz. Bu, yargının idarenin yerine geçerek karar almasını engeller.
4. Türkiye'de idarenin yargısal denetiminde hangi sistem benimsenmiştir ve bu sistemin temel özelliği nedir?
Türkiye, idari rejim olarak da bilinen yargı ayrılığı sistemini benimsemiştir. Bu sistemde idare, re’sen icra yetkisine sahip olup, faaliyetlerinden doğan uyuşmazlıklar adli yargıdan ayrı idari mahkemelerde çözümlenir. Bu durum, idarenin kendine özgü yapısından kaynaklanan farklı bir yargılama usulü gerekliliğine dayanır.
5. İdarenin yargısal denetiminin sınırları nelerdir? Üç temel sınırlamayı belirtiniz.
İdarenin yargısal denetiminin sınırları arasında yerindelik denetimi yasağı, yasama kısıntısı ve yargı kısıntısı bulunmaktadır. Yerindelik denetimi yasağı, yargının idarenin takdir yetkisine müdahale edememesidir. Yasama kısıntısı ve yargı kısıntısı ise belirli idari işlemlere karşı yargı yolunun kapatılması veya yargı denetiminden kaçınılması durumlarıdır.
6. "Yasama kısıntısı" ve "yargı kısıntısı" kavramlarını açıklayınız.
Yasama kısıntısı, Anayasa veya kanunlarla idarenin bazı işlemlerine karşı yargı yolunun kapatılması durumudur. Yargı kısıntısı ise yasal düzenleme olmaksızın yargı yerlerinin bazı idari işlemleri denetlemekten kaçınmasıdır. Her iki durum da idari işlemlerin yargısal denetiminin istisnalarını oluşturur.
7. İdari Yargılama Hukuku'nun başlıca kaynakları nelerdir?
İdari Yargılama Hukuku'nun kaynakları Anayasa, kanunlar, uluslararası antlaşmalar, yönetmelikler, yargı kararları ve öğretidir. Bu kaynaklar, idari yargılama süreçlerinin ve idari işlemlerin hukuki temelini oluşturur. Özellikle Anayasa ve kanunlar, idari yargının işleyişinde merkezi bir role sahiptir.
8. İdari Yargılama Hukuku'nun temel özelliklerinden beş tanesini sayınız.
İdari Yargılama Hukuku'nun temel özellikleri arasında genel görev ilkesi, re’sen araştırma ve inceleme ilkesi, iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı, yazılılık ilkesi ve üç dereceli yargılama sistemi sayılabilir. Ayrıca basit ve az masraflı yargılama ile savcılık kurumunun varlığı da önemli özelliklerdendir.
9. İdari yargının görev alanını belirleyen "genel görev ilkesi" ne anlama gelir?
Genel görev ilkesi, idari uyuşmazlıkların çözümünde diğer yargı kollarının açıkça görevli kılınmadığı hallerde idari yargı mercilerinin yetkili olmasını ifade eder. Bu ilke, idari yargının geniş bir görev alanına sahip olduğunu ve idari nitelikteki uyuşmazlıkların çözümünde asıl yetkili merci olduğunu gösterir.
10. Hangi tür işlemler idari yargının görev alanına girer? Üç örnek veriniz.
İdari yargının görev alanına giren işlemler arasında devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinin idari nitelikteki işlemleri, kamu iktisadi teşebbüslerinin idare hukukuna tabi işlemleri ve kamulaştırma işlemleri sayılabilir. Ayrıca kamu görevlilerinin kusurlarından doğan davalar da bu kapsamdadır.
11. Hangi tür işlemler idari yargının görev alanı dışındadır? Üç örnek veriniz.
İdari yargının görev alanı dışında kalan işlemler arasında yasama organının yasama faaliyetleri, yargı organının yargısal faaliyetleri ve idarenin özel hukuk ilişkilerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar bulunur. Ayrıca seçim uyuşmazlıkları ve mali uyuşmazlıklar da idari yargının görev alanına girmez.
12. İdari yargılama hukukunda başlıca dava türleri nelerdir?
İdari yargılama hukukunda başlıca dava türleri iptal davası ve tam yargı davasıdır. Bu iki dava türü, idari işlem ve eylemlerden kaynaklanan hukuka aykırılıkların giderilmesi ve zararların tazmini amacıyla açılır. İdari sözleşmelerden doğan davalar da tam yargı davasının özel bir türüdür.
13. İptal davasının amacı ve temel niteliği nedir?
İptal davası, idari işlemlerin hukuka aykırılık nedeniyle iptalini amaçlar. Objektif niteliği ağır basan, genele etkili bir dava olup, bir idari işlemin hukuka aykırı olduğu tespit edildiğinde o işlemin tüm hukuki sonuçlarını ortadan kaldırır. Dava açmak için menfaat ihlali yeterlidir.
14. Tam yargı davasının amacı ve temel niteliği nedir?
Tam yargı davası, idari eylem ve işlemlerden doğan zararların giderilmesini hedefler. Sübjektif niteliği ağır basan, özele etkili bir dava olup, davacının kişisel hakkının ihlal edilmiş olması gerekir. Bu dava türü genellikle idarenin hukuka aykırı eylemleri veya işlemleri sonucu uğranılan maddi ve manevi zararların tazminini talep etmek için açılır.
15. İptal davası ile tam yargı davası arasındaki temel farkları açıklayınız.
İptal davası objektif niteliği ağır basan, genele etkili bir dava olup menfaat ihlali yeterliyken; tam yargı davası sübjektif niteliği ağır basan, özele etkili bir dava olup hak ihlali gerektirir. İptal davası işlemi ortadan kaldırırken, tam yargı davası zararı tazmin etmeyi amaçlar.
16. Türk idari yargı teşkilatı hangi mahkemelerden oluşmaktadır?
Türk idari yargı teşkilatı, Danıştay, Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinden oluşmaktadır. Bu mahkemeler hiyerarşik bir yapı içinde idari uyuşmazlıkların çözümü için görev yaparlar.
17. Danıştay'ın Türk idari yargı sistemindeki görevleri nelerdir?
Danıştay, idari mahkemelerce verilen kararların son inceleme mercii olmasının yanı sıra, kanunla belirlenen bazı davalara ilk derece mahkemesi olarak bakar. Ayrıca idari konularda danışma görevleri de yürütür. Bu çok yönlü yapısıyla idari yargının en üst organıdır.
18. Bölge İdare Mahkemelerinin Türk idari yargı sistemindeki temel görevleri nelerdir?
Bölge İdare Mahkemeleri, istinaf başvurularını inceleyip karara bağlar. Ayrıca yargı çevresindeki idare ve vergi mahkemeleri arasındaki görev ve yetki uyuşmazlıklarını çözmekle de görevlidirler. Bu mahkemeler, ilk derece mahkemeleri ile Danıştay arasında bir köprü görevi görür.
19. İdare ve Vergi Mahkemelerinin Türk idari yargı sistemindeki rolü nedir?
İdare ve Vergi Mahkemeleri, Türk idari yargı sisteminde ilk derece mahkemeleri olarak görev yaparlar. İptal, tam yargı ve vergi davalarını karara bağlarlar. Bu mahkemeler, idari uyuşmazlıkların ilk olarak ele alındığı ve esas hakkında karar verildiği mercilerdir.
20. İdari yargıda "görev" ve "yetki" kavramları ne anlama gelir ve bu kavramların ortak özelliği nedir?
İdari yargıda görev, uyuşmazlığın konu itibarıyla hangi mahkemede görüleceğini belirler. Yetki ise uyuşmazlığın coğrafi sınır itibarıyla hangi mahkemede görüleceğini ifade eder. Her iki kavram da kamu düzenindendir, yani taraflarca ileri sürülmese bile mahkemece re'sen dikkate alınır.
21. Adli yargının görev alanına giren bir davanın idari yargıda açılması durumunda mahkeme nasıl bir karar verir?
Adli yargının görev alanına giren bir davanın idari yargıda açılması durumunda, idari mahkeme davanın reddine karar verir. Bu durum, yargı kolları arasındaki görev ayrılığının bir sonucudur ve davanın doğru yargı kolunda açılması gerektiğini vurgular.
22. İdari yargı içinde görevsizlik veya yetkisizlik durumunda dosya nasıl çözümlenir?
İdari yargı içinde görevsizlik veya yetkisizlik durumunda dosya görevli mahkemeye gönderilir. Eğer gönderilen mahkeme de kendini görevsiz veya yetkisiz görürse, uyuşmazlık aynı bölge idare mahkemesi yargı çevresinde ise ilgili bölge idare mahkemesince, farklı yargı çevrelerinde ise Danıştayca çözümlenir.
23. Uyuşmazlık Mahkemesi'nin Türk yargı sistemindeki temel görevi nedir?
Uyuşmazlık Mahkemesi, idari ve adli yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemekle görevlidir. Bu mahkeme, farklı yargı kolları arasında ortaya çıkan yetki çatışmalarını gidererek yargı birliğini ve işleyişini sağlar.
24. "Olumlu görev uyuşmazlığı" ne anlama gelir?
Olumlu görev uyuşmazlığı, iki ayrı yargı kolunun (örneğin adli ve idari yargı) kendilerini aynı konuda görevli sayması durumunda ortaya çıkar. Bu durumda her iki yargı kolu da uyuşmazlığı çözmek için yetkili olduğunu iddia eder ve Uyuşmazlık Mahkemesi devreye girer.
25. "Olumsuz görev uyuşmazlığı" ne anlama gelir?
Olumsuz görev uyuşmazlığı, iki ayrı yargı kolunun (örneğin adli ve idari yargı) kendilerini aynı konuda görevsiz sayması durumunda ortaya çıkar. Bu durumda hiçbir yargı kolu uyuşmazlığı çözmek istemez ve Uyuşmazlık Mahkemesi'nin kararı beklenir.

Bilgini Test Et

15 soru

Çoktan seçmeli sorularla öğrendiklerini ölç. Cevap + açıklama.

Soru 1 / 15Skor: 0

İdari yargılama hukukunun temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Detaylı Özet

13 dk okuma

Tüm konuyu derinlemesine, başlık başlık.

Bu çalışma, sunulan sesli ders kaydı ve yazılı metin kaynaklarından derlenerek hazırlanmıştır.

İdari Yargılama Hukuku Çalışma Materyali 📚

Giriş: İdari Yargılama Hukukunun Temelleri ve Önemi

Değerli öğrenciler, bu çalışma materyali, idari yargılama hukukunun karmaşık ancak bir o kadar da hayati dünyasına kapsamlı bir giriş sunmaktadır. Hukuk devleti ilkesinin temel bir gereği olarak, idarenin faaliyetlerinin Anayasa ve kanunlara uygunluğunu denetlemek, bireylerin hak ve özgürlüklerini korumak adına idari yargılama hukuku vazgeçilmez bir role sahiptir. Bu materyalde, idarenin denetim mekanizmalarından başlayarak, Türk idari yargı teşkilatının yapısına, idari yargının görev alanına giren ve girmeyen konulara, temel dava türlerine ve yargılama usulüne kadar birçok önemli başlığı detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

İdarenin denetimi, sadece yargısal yollarla değil, aynı zamanda siyasi, idari, özel, ombudsmanlık, uluslararası, kamuoyu ve bağımsız idari otorite denetimleri gibi yargı dışı yollarla da gerçekleştirilir. Ancak idari yargılama hukukunun odak noktası, idari işlem ve eylemlerin yalnızca hukuka uygunluğunun denetlendiği yargısal denetimdir. Yerindelik denetimi, yargısal denetimin sınırları dışındadır.

Türkiye, idarenin kamu gücüne dayanarak tek taraflı işlemler tesis edebildiği ve bu işlemlerden doğan uyuşmazlıkların adli yargıdan ayrı idari mahkemelerde çözüldüğü "yargı ayrılığı" sistemini benimsemiştir. Bu sistemde, yargısal denetimin sınırları; yerindelik denetimi yasağı, yasama kısıntısı (Anayasa veya kanunlarla yargı yolunun kapatılması) ve yargı kısıntısı (yargı yerlerinin yasal düzenleme olmaksızın denetimden kaçınması) gibi kavramlarla belirlenmiştir.

İdari yargılama hukukunun temel kaynakları Anayasa, kanunlar, uluslararası antlaşmalar, yönetmelikler, yargı kararları ve öğretidir. Bu hukuk dalı, genel görev ilkesi, re'sen araştırma ve inceleme ilkesi, iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı (ıslah istisnasıyla), yazılılık ilkesi, basit ve az masraflı yargılama, üç dereceli yargılama sistemi (ilk derece, istinaf, temyiz) ve Danıştay bünyesindeki savcılık kurumu gibi kendine özgü özelliklere sahiptir.

İdari yargının görev alanı, genel görev ilkesi uyarınca, diğer yargı kollarının açıkça görevli kılınmadığı tüm idari uyuşmazlıkları kapsar. Devlet ve kamu tüzel kişilerinin idari nitelikteki işlemleri, özel hukuk kişilerinin kamu gücü kullanarak yaptığı idari işlemler, yasama ve yargı organlarının idari nitelikteki faaliyetleri, kamu iktisadi teşebbüslerinin idare hukukuna tabi işlemleri, kamulaştırma davaları ve kamu görevlilerinin kusurlarından doğan davalar bu alana girer. Ancak yasama ve yargı organlarının asli faaliyetleri, seçim ve mali uyuşmazlıklar, idarenin özel hukuk ilişkileri ve fiili yol niteliğindeki eylemler gibi birçok konu idari yargının görev alanı dışındadır.

İdari yargılama hukukunda iki temel dava türü bulunur: İptal davası ve tam yargı davası. İptal davası, idari işlemlerin hukuka aykırılık nedeniyle ortadan kaldırılmasını hedeflerken, tam yargı davası idari eylem ve işlemlerden doğan zararların tazminini amaçlar. İdari sözleşmelerden doğan davalar da tam yargı davasının özel bir türü olarak kabul edilir. Bu davaların kendine özgü özellikleri, açılma koşulları ve sonuçları bulunmaktadır.

Türk idari yargı teşkilatı, Danıştay, Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinden oluşur. Danıştay, hem yüksek mahkeme hem de bazı davalarda ilk derece mahkemesi olarak görev yapar. Bölge İdare Mahkemeleri istinaf mercii iken, İdare ve Vergi Mahkemeleri ilk derece yargılamasını yürütür. Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümleyen Uyuşmazlık Mahkemesi ise yargı sistemimizin önemli bir güvencesidir.

Bu materyal, idari yargılama hukukunun temel kavramlarını anlamanıza, yargı sistemimizin işleyişini kavramanıza ve bu alandaki uyuşmazlıkların çözüm yollarını öğrenmenize yardımcı olacaktır. Şimdi, her bir başlığı daha detaylı inceleyelim.

1. İdari Yargılama Hukukuna Genel Bakış

1.1. İdarenin Denetimi

İdari yargılama hukuku, hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak idarenin faaliyetlerinin denetlenmesini sağlar. ✅

Denetimin Önemi: Türkiye Cumhuriyeti Anayasa'ya göre bir hukuk devletidir (AY m. 2). İdare, Anayasa ve kanunlara bağlı olmak zorundadır (AY m. 8, 12). Denetim, idarenin kamu gücünü kontrolsüz kullanmasını engeller.
Denetim Yolları:
- Yargı Dışı Denetim: İdari işlem ve eylemlerin hem hukuka uygunluğu hem de yerindeliği denetlenir.
  - Siyasi Denetim: TBMM tarafından Meclis araştırması, genel görüşme, Meclis soruşturması ve yazılı soru yollarıyla yapılır (AY m. 98/1). Örnek: Dilekçe Komisyonu.
  - İdari Denetim: Bir idari makamın kendi veya başka bir idari makamın işlemlerini denetlemesi.
    - İstitaf: İdari makamın kendi işlemine karşı yapılan başvuruyu denetlemesi.
    - Hiyerarşi: Aynı kamu tüzel kişiliği içinde üst makamın ast makamı denetlemesi (Örn: Rektörün dekan üzerindeki denetimi).
    - İdari Vesayet: Devlet veya kamu tüzel kişilerinin diğer kamu tüzel kişileri üzerindeki denetimi (Örn: Merkezi idarenin mahalli idareler üzerindeki denetimi). Kural olarak hukuka uygunluk denetimiyle sınırlıdır.
    - Devlet Denetleme Kurulu (DDK): Cumhurbaşkanına bağlı olup, Cumhurbaşkanının isteği üzerine kamu kurum ve kuruluşlarında inceleme, araştırma ve denetleme yapar (AY m. 108/1). Yargı organları DDK'nın görev alanı dışındadır, ancak Silahlı Kuvvetler dahildir.
  - Özel Denetim: Bağımsız kuruluşlarca yapılan denetim (Örn: Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu).
  - Ombudsman Denetimi (Kamu Denetçiliği Kurumu): TBMM Başkanlığına bağlıdır. İdarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönünden inceler. Kararları bağlayıcı değil, öneri niteliğindedir. Yasama ve yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler ile TSK'nın sırf askeri faaliyetleri görev alanı dışındadır.
  - Uluslararası Denetim: BM ve Avrupa Konseyi gibi uluslararası kuruluşlarca yapılır.
  - Kamuoyu Denetimi: Halkın veya STK'ların denetimi (Örn: Dilekçe hakkı, sendika kurma hakkı).
  - Bağımsız İdari Otorite Denetimi: Üst kurullar tarafından yapılan denetim (Örn: RTÜK'ün yayın denetimi).
- Yargısal Denetim: İdari işlem veya eylemlerin sadece hukuka uygunluğu denetlenir; yerindeliği denetlenemez (AY m. 125/4). Sayıştay denetimi de yargısal denetimdir.

1.2. İdarenin Yargısal Denetiminde Sistemler

Yargı Birliği Sistemi (Anglo-Sakson Sistemi): Adli yargıdan ayrı bir idari yargı düzeni yoktur. İdare ile kişiler arasındaki uyuşmazlıklar adli mahkemelerde çözülür. Örn: İngiltere, ABD, Kanada.
Yargı Ayrılığı Sistemi (İdari Rejim / Kara Avrupası Sistemi): İdarenin kuruluşu ve etkinlikleri için ayrı bir hukuk dalı (idare hukuku) ve bu etkinliklerden doğan uyuşmazlıklar için ayrı bir yargı kolu (idari yargı) vardır. Türkiye bu sistemi benimsemiştir. Örn: Fransa, Almanya, İtalya.
- Özellikleri:
  - İdare, re'sen icra yetkisine sahiptir.
  - İdare, yargı denetimine tabidir.
  - İdari uyuşmazlıklar için adli yargıdan ayrı idari yargı mercileri bulunur.
  - İki yargı düzeni arasındaki uyuşmazlıkları çözmek için Uyuşmazlık Mahkemesi vardır.

1.3. İdarenin Yargısal Denetiminin Sınırları

Yerindelik Denetiminin Yapılamaması: Yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır. Hiçbir surette yerindelik denetimi yapılamaz (AY m. 125/4).
- Sadece hukuka uygunluk denetimi yapılır.
- Yürütme görevinin kanuna uygun yerine getirilmesi kısıtlanamaz.
- İdari eylem veya işlem niteliğinde yargı kararı verilemez.
- İdarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemez.
Yasama Kısıntısı: Anayasa veya kanunlarla idarenin bazı işlemlerine karşı yargı yolunun kapatılmasıdır.
- Anayasa'da Düzenlenenler:
  - Yüksek Askerî Şûra'nın terfi işlemleri ve kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma kararları.
  - Hakimler ve Savcılar Kurulu'nun meslekten çıkarma cezası dışındaki kararları.
  - Yüksek Hakem Kurulu kararları.
  - Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları.
  - Yüksek Seçim Kurulu kararları.
- Kanunlarda Düzenlenenler:
  - Danıştay Başkanlar Kurulu kararları.
  - Yargıtay Başkanlar Kurulu kararları.
Yargı Kısıntısı (Hükümet Tasarrufu): Yasal düzenleme olmamasına rağmen yargı yerlerinin, idarenin bazı işlemlerini (hükümet tasarrufu, devletin yüksek siyaseti vb. gerekçelerle) denetlemekten kaçınmasıdır. Örn: Hükümet-parlamento ilişkileri, dış politika.

1.4. İdari Yargılama Hukukunun Kaynakları

Anayasa: İdari yargılama hukukunun en temel kaynağıdır (AY m. 2, 125, 158, 160).
Kanunlar: Danıştay Kanunu (2575), Bölge İdare Mahkemeleri Kanunu (2576), İdari Yargılama Usulü Kanunu (2577), Uyuşmazlık Mahkemesi Kanunu (2247) gibi temel kanunlar. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (6100) da atıf yoluyla kaynaktır.
Uluslararası Antlaşmalar: Usulüne göre yürürlüğe konulmuş antlaşmalar kanun hükmündedir (AY m. 90/5). Örn: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (m. 6 adil yargılanma hakkı).
Yönetmelikler: İdari yargılama usulüne ilişkin detayları düzenler.
Yargı Kararları ve Öğreti: Kural olarak bağlayıcı değildir. Ancak Danıştay içtihadı birleştirme kararları, Anayasa Mahkemesi kararları ve AİHM kararları bağlayıcıdır. Örf ve adet idari yargılama hukukunun kaynağı değildir.

1.5. İdari Yargılama Hukukunun Özellikleri

Genel Görev İlkesi Esastır: İdari uyuşmazlıklar kural olarak idari yargıda çözümlenir.
Re'sen Araştırma ve İnceleme İlkesi Esastır: Mahkeme, talep olmasa bile kendiliğinden inceleme yapar (İYUK m. 20/1).
İddia ve Savunmanın Genişletilmesi ve Değiştirilmesi Yasaktır: Taraflar sürenin geçmesinden sonra hak iddia edemez. Ancak tam yargı davalarında "ıslah" müessesesi istisna getirir (İYUK m. 16/4).
Yazılılık İlkesi Esastır: İnceleme evrak üzerinde yapılır. Tanık, ikrar ve yemin delilleri bulunmaz (İYUK m. 1/2). Ancak belirli durumlarda duruşma zorunludur (Örn: İptal davaları, 270 bin TL'yi aşan tam yargı ve vergi davaları).
Yargılama Basit ve Az Masraflıdır: Yazılı yargılama, evrak üzerinden inceleme ve re'sen araştırma ilkesi sayesinde yargılama daha kolay ve az masraflıdır.
Üç Dereceli Yargılama Sistemi Uygulanır: İlk derece (idare/vergi mahkemeleri), istinaf (bölge idare mahkemeleri), temyiz (Danıştay). Danıştay bazı davalarda ilk derece mahkemesi olarak da görev yapar.
Savcılık Kurumu Bulunmaktadır: Sadece Danıştay ve Sayıştay'da savcılık yapılanması vardır.

2. İdari Yargının Görev Alanı

2.1. İdari Yargının Görev Alanına Giren Konular

Genel görev ilkesi gereğince, idari uyuşmazlıklarda, diğer yargı kolları açıkça görevli kılınmadıkça idari yargı mercileri görevlidir.

Devlet ve Diğer Kamu Tüzel Kişilerinin İdari Nitelikteki İşlemleri: Kamu gücü kullanılarak yapılan işlemler (Örn: Kamulaştırma, disiplin cezası).
Özel Hukuk Kişilerinin İdari Nitelikteki İşlemleri: Kamu gücü kullanarak kamu hizmeti niteliğinde gerçekleştirilen işlemler (Örn: Türkiye Futbol Federasyonu'nun idari nitelikteki işlemleri).
Yasama ve Yargı Organlarının İdari Nitelikteki İşlemleri: Yasama ve yargı faaliyetleri kapsamına girmeyen idari işlemler (Örn: TBMM personelinin emekliye ayrılması).
Kamu İktisadi Teşebbüslerinin İdare Hukukuna Tabi İşlemleri: Kuruluş ve iç ilişkilerine ilişkin işlemler (Örn: Genel müdür atanması).
Kamulaştırma İşlemleri: Kamulaştırma işlemine karşı açılacak iptal davaları. (Diğer kamulaştırma davaları adli yargıda).
Kamu Görevlilerinin İşledikleri Kusurlardan Doğan Davalar: Kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, idare aleyhine idari yargıda açılır (AY m. 129/5).
Özel Kanunlarda İdari Yargının Görevli Kılındığı İşlemler: Özel kanunlarla idari yargının görevli kılındığı durumlar.

2.2. İdari Yargının Görev Alanına Girmeyen Konular

Yasama Organının Yasama Faaliyetleri: Kanun çıkarma, bütçe kabul etme gibi asli yasama faaliyetleri.
Yargı Organının Yargısal Faaliyetleri: Yargı mercilerinin yargılama faaliyetleri kapsamındaki işlemleri (Örn: Kovuşturmaya yer olmadığı kararı, mahkeme kararları).
Seçim Uyuşmazlıkları: Yüksek Seçim Kurulu'nun görev alanındadır (AY m. 79).
Mali Uyuşmazlıklar: Sayıştay'ın görev alanındadır (AY m. 160/1).
İdarenin Özel Hukuk İlişkilerinden Kaynaklanan Uyuşmazlıklar: Abonman, kredi, burs, ihale, kira, alım-satım sözleşmeleri gibi özel hukuka tabi ilişkiler (adli yargı). Ancak sözleşme öncesi aşamadaki uyuşmazlıklar idari yargıdadır. Tahkim yolu öngörülen imtiyaz sözleşmeleri de adli yargıdadır.
Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Özel Hukuka Tabi İşlemleri: Günlük işleri ve üçüncü kişilerle ilişkileri (adli yargı).
İdarenin Haksız Fiilleri (Fiili Yol): Temel hak ve hürriyetleri açıkça ihlal eden hukuka aykırı eylemler (Örn: Kamulaştırmasız el atma, hukuka aykırı yıkım) (adli yargı).
Tapu Sicilinin Tutulmasından Doğan Uyuşmazlıklar: Devletin sorumluluğuna ilişkin davalar (adli yargı).
Ticaret Sicili İşlemlerine Karşı İtirazlar: Ticaret mahkemelerinin görev alanındadır (TTK m. 34/1).
Vesayet Dairelerinin Hukuka Aykırı İşlemlerinden Doğan Davalar: Asliye hukuk mahkemesinde görülür (TMK m. 469/2).
Nüfus Kayıtlarına İlişkin Düzeltme Davaları: Asliye hukuk mahkemesinde açılır.
İcra ve İflas Dairesi Görevlilerinin Kusurlarından Doğan Tazminat Davaları: Adli yargı mahkemelerinde bakılır (İİK m. 5).
Karayolları Trafik Kanunu'ndan Doğan Sorumluluk Davaları: Adli yargıda görülür (KTK m. 110/1).
İdari Yaptırım Kararlarına Karşı İtirazlar: Kabahatler Kanunu'na göre sulh ceza hakimliklerinin görev alanına girer (KK m. 27/1). Ancak özel kanunlarda idari yargının görevli kılındığı istisnalar vardır.
Kadastro Uygulamalarından Doğan Davalar: Adli yargının görev alanına girer (KadK m. 24/1).
Kamulaştırma Kanunu'ndan Doğan Davalar (İptal Davası Hariç): Adli yargının görev alanına girer (KamK m. 14).
İş ve Sosyal Güvenlik Mevzuatından Kaynaklanan Uyuşmazlıklar: İş mahkemelerinin görev alanına girer.
Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'dan Doğan Çeşitli Uyuşmazlıklar: Örn: Haczedilen mallara karşı istihkak iddiaları, ihalenin feshi (adli yargı).
Koruma Tedbirlerinden Doğan Tazminat Davaları: Ağır ceza mahkemesinin görev alanına girer (CMK m. 141-144).
Fikri ve Sınai Haklardan Doğan Davalar: Fikri ve sınai haklar hukuk/ceza mahkemelerinin görev alanına girer.

3. Türk İdari Yargı Teşkilatı

3.1. Danıştay

Danıştay, Türkiye'de 1924 Anayasası'ndan bu yana var olan anayasal bir kuruluştur ve yüksek mahkemedir.

Anayasal Dayanağı (AY m. 155):
- İdari mahkemelerce verilen kararların son inceleme merciidir.
- Kanunla gösterilen belli davalara ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar.
- Davaları görmek, kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında düşünce bildirmek, idari uyuşmazlıkları çözmek ve kanunla gösterilen diğer işleri yapmakla görevlidir (yargısal ve danışma görevleri).
- Üyelerinin 3/4'ü HSK, 1/4'ü Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.
Kanuni Dayanağı (2575 sayılı Danıştay Kanunu):
- Yüksek İdare Mahkemesi, danışma ve inceleme merciidir.
- Bağımsızdır, yönetimi Danıştay Başkanına aittir.
Danıştay'ın Görevleri:
- Danışmanlık Görevi: Kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında 2 ay içinde düşünce bildirmek. (2017 Anayasa değişikliği ile kanun tasarıları, tüzük tasarıları ve Cumhurbaşkanı/Başbakan tarafından gönderilen işler hakkındaki görüş bildirme görevleri kaldırılmıştır.)
- Yargısal Görevleri:
  - Temyiz Mercii Olarak: İdari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Kural olarak sadece hukuka uygunluk denetimi yapar.
  - İlk Derece Mahkemesi Olarak: Kanunla gösterilen belli davalara bakar (AY m. 155/1). Örn: Cumhurbaşkanı kararları, ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemler, tahkim yolu öngörülmeyen imtiyaz sözleşmeleri, HSK'nın meslekten çıkarma kararları.
  - Diğer Yargısal Görevleri: İçtihatları birleştirme kararları almak, idari yargı yerleri arasındaki görev ve yetki uyuşmazlıklarını karara bağlamak, kamulaştırma çerçevesinde kamu tüzel kişileri arasındaki taşınmaz anlaşmazlıklarını çözmek.
Danıştay'ın Karar Organları: Daireler, Genel Kurul, İdari İşler Kurulu, Dava Daireleri Kurulları (İdari ve Vergi), İçtihatları Birleştirme Kurulu, Başkanlar Kurulu, Başkanlık Kurulu, Yüksek Disiplin Kurulu, Disiplin Kurulu.
- Daireler: 12 dava, 1 idari daire olmak üzere 13 daireden oluşur. Dava daireleri ilk derece mahkemesi olarak davalara bakar, temyiz incelemesi yapar.
- İçtihatları Birleştirme Kurulu: Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri, dava daireleri başkanları ve üyelerinden oluşur. İçtihatların birleştirilmesi veya değiştirilmesi kararları bağlayıcıdır.
- Başkanlar Kurulu: Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri ve daire başkanlarından oluşur. Daireler arası görev uyuşmazlıklarını ve ayrı yargı çevrelerindeki idare/vergi mahkemeleri arasındaki görev/yetki uyuşmazlıklarını çözer. Kararları kesindir.
- Başkanlık Kurulu: Üyelerin görev yerlerini, dairelerin iş bölümünü belirler.
Danıştay Personeli: Danıştay Üyeleri, Başkan, Başsavcı, Başkanvekilleri, Daire Başkanları, Genel Sekreter, Savcılar ve Tetkik Hakimleri.

3.2. Bölge İdare Mahkemeleri

2014'te yapılan değişiklikle istinaf kanun yolu kabul edilmiş ve bölge idare mahkemeleri istinaf mahkemeleri haline gelmiştir.

Kuruluşu: Adalet Bakanlığınca kurulur, yargı çevreleri tespit edilir (2576 s. K. m. 2).
Oluşumu: Başkanlık, başkanlar kurulu, daireler, adalet komisyonu ve müdürlüklerden oluşur.
Görevleri (2576 s. K. m. 3A):
- İstinaf başvurularını inceleyip karara bağlamak.
- Yargı çevresindeki idare ve vergi mahkemeleri arasında çıkan görev ve yetki uyuşmazlıklarını kesin karara bağlamak.
- Diğer kanunlarla verilen görevleri yapmak.
Organları: Başkanlar Kurulu (daireler arası iş bölümü uyuşmazlıklarını çözer, içtihat aykırılıkları için Danıştay'a başvurur), Daireler (istinaf başvurularını inceler, ilk derece mahkemeleri arasındaki görev/yetki uyuşmazlıklarını çözer), Adalet Komisyonu, Müdürlükler.
Bölge idare mahkemelerinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla baktığı dava yoktur.

3.3. İdare ve Vergi Mahkemeleri

İlk derece mahkemeleridir.

Kuruluşu: Adalet Bakanlığınca kurulur, yargı çevreleri tespit edilir (2576 s. K. m. 2).
Oluşumu: 1 başkan ve yeteri kadar üyeden oluşur. Mahkeme kurulları başkan ve 2 üyeden oluşur. Bazı davalar (270.000 TL'yi aşmayan iptal ve tam yargı davaları) tek hakimle çözülür.
Görevleri:
- İdare Mahkemelerinin Görevleri (2576 s. K. m. 5): İptal davaları, tam yargı davaları, tahkim yolu öngörülmeyen idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar.
- Vergi Mahkemelerinin Görevleri (2576 s. K. m. 6): Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümler ile bunların zam ve cezalarına ilişkin davalar, Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Kanunu'nun uygulanmasına ilişkin davalar.

3.4. Uyuşmazlık Mahkemesi

Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkilidir (AY m. 158/1).

Yapısı ve İşleyişi: Bağımsız bir yüksek mahkemedir (2247 s. UMK m. 1). Başkanlığını Anayasa Mahkemesince kendi üyeleri arasından görevlendirilen üye yapar.
Oluşumu: 1 Başkan, 6 asıl ve 6 yedek üyeden oluşur. Üyeler Yargıtay ve Danıştay'dan seçilir. Görev süreleri 4 yıldır.
Karar Verme Biçimi: Üye tam sayısı hazır bulunmadıkça görüşme yapılamaz. İncelemeler dosya üzerinde yapılır, kararlar çoğunlukla verilir.
Kararlarının Kesinliği ve Bağlayıcılığı: Kararları kesindir ve ilgili yargı mercileri ile tüm makam, kuruluş ve kişiler için bağlayıcıdır (UMK m. 28/2, 29).
Uyuşmazlık Türleri ve Giderilmesi:
- Olumlu Görev Uyuşmazlığı:
  - Tek Davada: Bir yargı merciinde açılan davada görev itirazının reddi üzerine ilgili Başsavcı tarafından Uyuşmazlık Mahkemesinden görev konusunun incelenmesinin istenmesidir. Şartlar: Dava açılmış olması, görevsizlik itirazı, itirazın süresinde yapılması, itirazın reddedilmiş olması, talebin varlığı.
  - İki Ayrı Davada: Adli ve idari yargıya bağlı ayrı iki yargı merciine açılan ve tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davalarda her iki yargı merciinin kendilerini görevli sayan kararlar vermiş olması. (Pratikte pek önemli değildir).
- Olumsuz Görev Uyuşmazlığı: Bir yargı kolunda açılan davanın görevsizlik kararıyla reddedilmesi, ardından diğer yargı kolundaki mahkemenin de kendini görevsiz sayarak görevsizlik kararı vermesi durumunda ortaya çıkar. Şartlar: İki görevsizlik kararı, mahkemelerin ayrı yargı kollarında yer alması, görevsizlik kararlarının kesinleşmesi, davaların konu, sebep ve taraflarının aynı olması, talebin varlığı.
- Hüküm Uyuşmazlığı: Adli ve idari yargı mercileri tarafından, görevle ilgili olmaksızın kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş, aynı konuya ve sebebe ilişkin, taraflarından en az biri aynı olan ve kararlar arasındaki çelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesinin olanaksız bulunduğu hallerde ortaya çıkar.

4. İdari Yargılama Usulü

4.1. Dava Türleri

İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda (İYUK) düzenlenen idari dava türleri şunlardır (İYUK m. 2/1):

İptal Davası: İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka aykırı oldukları sebebiyle iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davadır.
- Özellikleri: Konusu idari işlemlerdir (icra edilebilir nitelikte olmalı), idari işlemlerin iptali talep edilir, objektif niteliği ağır basar, genele etkilidir, hukuka uygunluk denetimi yapılır, menfaat ihlali şartı aranır, kamu düzenine ilişkindir, idarenin ret kararları da konu olabilir.
- Sonuçları: Davanın reddi (usulden veya esastan), davanın kabulü (işlem ortadan kalkar, geçmişe yürür, kural olarak herkese etki eder).
Tam Yargı Davası: İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan zarara uğrayanlar tarafından zararın giderilmesini sağlamak amacıyla açılan davadır. İdari sözleşmelerden doğan davalar da tam yargı davasının özel bir türüdür.
- Özellikleri: Konusu idari işlemler, idari eylemler ve idari sözleşmelerdir, zarar giderilmesi talep edilir, sübjektif niteliği ağır basar, özele etkilidir, hak ihlali şartı aranır, salt idari eylemlerden doğan davada önce idareye başvurulması gerekir, idari sözleşmeden doğan tam yargı davası özel hukuk kişilerine karşı da açılabilir.
- Sonuçları: Davanın reddi, davanın kabulü (tazminat ödenmesine hükmedilir).
İdari Sözleşmelerden Doğan Davalar: Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalardır. Nitelik itibarıyla tam yargı davasıdır.