Podit
Üst Ekstremite Eklemleri Çalışma Materyali 📚
Kaynak Bilgisi: Bu çalışma materyali, bir ders kaydı transkripti ve kopyalanmış metin kaynaklarından derlenerek oluşturulmuştur.
1. Giriş: Üst Ekstremite Eklemlerine Genel Bakış ✅
Üst ekstremite eklemleri, vücudumuzun en hareketli ve karmaşık eklem sistemlerinden birini oluşturur. Bu eklemler, günlük yaşam aktivitelerimiz için gerekli olan geniş hareket açıklığını ve hassas kontrolü sağlar. Üst ekstremite eklemleri, genel olarak iki ana grupta incelenir:
- Pektoral Kuşak Eklemleri (Juncturae Cinguli Pectoralis): Omuz kuşağını oluşturan eklemlerdir.
- Serbest Üst Ekstremite Eklemleri (Juncturae Membri Superioris Liberi): Omuzdan ele kadar uzanan eklemlerdir.
Her bir eklemi incelerken aşağıdaki temel kriterlere odaklanılacaktır:
- Eklemin adı
- Eklemin oluşumuna katılan kemikler
- Eklemin tipi
- Eklemde yapılan hareketler
- Eklemin bağları
- Ekleme ait özel yapılar
2. Pektoral Kuşak Eklemleri (Juncturae Cinguli Pectoralis) 🦴
Pektoral kuşak eklemleri, üst ekstremiteyi gövdeye bağlayan ve omuz hareketlerinin temelini oluşturan eklemlerdir.
2.1. Articulatio Sternoclavicularis (Sternoklaviküler Eklem)
Bu eklem, üst ekstremiteyi gövdeye bağlayan tek kemiksel bağlantıdır ve omuz hareketlerinde merkezi bir rol oynar.
- Oluşumuna Katılan Kemikler: Klavikula'nın extremitas sternalis bölgesindeki facies articularis sternalis ile manubrium sterni'deki incisura clavicularis ve 1. kıkırdak kaburga.
- Eklem Tipi: Art. sellaris (eyer tipi) grubu olarak kabul edilir.
- Yapılan Hareketler: Sınırlı da olsa her yönde hareket edebilir. Tüm omuz hareketlerine rehberlik eder.
- Bağları:
- Lig. sternoclaviculare anterius
- Lig. sternoclaviculare posterius
- Lig. interclaviculare
- Lig. costoclaviculare: Klavikula'da impressio ligamenti costoclavicularis'e tutunur ve eklemin stabilitesinden sorumludur.
- Özel Yapılar:
- Capsula articularis: Her iki eklem yüzünün kenarına tutunur. Önde ve arkada kalınlaşarak lig. sternoclaviculare anterius ve posterius'u oluşturur.
- Discus articularis: Yassı ve yuvarlak olup eklem boşluğunu ikiye ayırır.
2.2. Articulatio Acromioclavicularis (Akromiyoklaviküler Eklem)
Bu eklem, skapulanın klavikula üzerindeki hareketlerini sağlar.
- Oluşumuna Katılan Kemikler: Klavikula'nın extremitas acromialis ucundaki facies articularis acromialis ile akromiyon'daki facies articularis clavicularis.
- Eklem Tipi: Art. plana (düzlem tipi) grubu bir eklemdir.
- Yapılan Hareketler: Kayma hareketleri ve klavikula üzerinde skapula'nın rotasyonu.
- Bağları:
- Lig. acromioclaviculare
- Lig. coracoclaviculare: Klavikula ile proc. coracoideus arasındaki en kuvvetli bağdır. İki bölümden oluşur:
- Lig. trapezoideum: Linea trapezoidea'ya tutunur.
- Lig. conoideum: Tuberculum conoideum'a tutunur.
- Özel Yapılar:
- Capsula articularis: Her iki kemiğin eklem yüzünde bulunur. Genellikle tek sinovyal membran vardır.
- Discus articularis: Çoğunlukla bulunmaz. Bulunduğu zaman eklem boşluğunu ikiye ayırır.
2.3. Skapula Bağları 🔗
Bu bağlar, herhangi bir eklemin fonksiyonu ile ilgili olmayıp sadece skapula'nın yapısal özelliğini tamamlar.
- Lig. coracoacromiale: Proc. coracoideus ile akromiyon arasında uzanır. Akromiyon ve proc. coracoideus ile birlikte arcus coracoacromialis'i oluşturur. Bu kemer, humerus başını destekler.
- Lig. transversum scapulae superius: Incisura scapulae'yi bir delik haline dönüştürür. Bu delikten n. suprascapularis geçerken, deliğin üzerinden a. v. suprascapularis bu bağın üzerinden geçer. Bazen kemikleşebilir.
- Lig. transversum scapulae inferius: Spina scapulae'den cavitas glenoidalis'e uzanır. Bu bağın altından a. v. n. suprascapularis geçer.
3. Serbest Üst Ekstremite Eklemleri (Juncturae Membri Superioris Liberi) 💪
Bu grup, omuzdan ele kadar uzanan ve üst ekstremitenin temel hareketlerini sağlayan eklemleri içerir.
3.1. Articulatio Humeri (Glenohumeral Eklem) 💡
Vücudun en hareketli eklemidir.
- Oluşumuna Katılan Kemikler: Skapula'daki cavitas glenoidalis ve caput humeri.
- Eklem Tipi: Art. spheroidea (küresel tipi).
- Yapılan Hareketler:
- Transvers eksen: Fleksiyon, ekstansiyon (en kısıtlı hareket).
- Sagittal eksen: Abduksiyon (en geniş hareket), adduksiyon.
- Vertikal eksen: Medial ve lateral rotasyon.
- Bu üç ana eksen ve birçok tali eksende (sirkumdüksiyon) hareket yeteneği vardır.
- Bağları:
- Ligg. glenohumeralia: Labrum glenoidale ile collum anatomicum arasında uzanır. Lig. glenohumerale superius, medius ve inferius olmak üzere 3 bölümden oluşur.
- Lig. coracohumerale: Proc. coracoideus ile tuberculum majus arasında uzanır.
- Lig. transversum humerale: Tuberculum majus ile tuberculum minus arasında uzanır. M. biceps brachii'nin tendonunun geçtiği bir tünel oluşturur.
- Özel Yapılar:
- Labrum glenoidale: Cavitas glenoidalis'in derinliğini ve yüzeyini arttıran, ortalama 2.5 cm çapında ve 2 mm kalınlığında kıkırdak yapıdır.
- Capsula articularis: Cavitas glenoidalis ile collum anatomicum arasında uzanır. İçerisinden m. biceps brachii'nin tendonu geçer. İki açıklığı vardır:
- M. subscapularis ile collum scapulae arasında yer alan ve eklem boşluğu ile bağlantısı olan bursa subtendinea musculi subscapularis.
- M. biceps brachii'nin tendonunun geçtiği sulcus intertubercularis.
- Bursalar: Bursa subacromialis, bursa subdeltoidea, bursa subcoracoidea, bursa subtendinea musculi subscapularis.
- Önemli Not: Geniş hareket yeteneğine rağmen bağların sıkı olmaması nedeniyle en fazla çıkık görülen majör eklemdir. Eklemin stabilitesini çevresindeki kaslar daha fazla sağlar. Çıkık daha çok aşağı-öne doğru olur (apolet belirtisi). ⚠️
3.2. Articulatio Cubiti (Dirsek Eklemi) ⚙️
Üç ayrı eklemin birleşmesi sonucu oluşan bir art. composita (bileşik eklem) grubudur.
- Oluşumuna Katılan Kemikler ve Eklem Tipleri/Hareketleri:
- Art. humeroulnaris: Humerus'un trochlea humeri'si ve ulna'nın incisura trochlearis'i arasında. Ginglimus (menteşe tipi) eklem olup fleksiyon ve ekstansiyon yapar.
- Art. humeroradialis: Humerus'un capitulum humeri'si ve radius'un fovea articularis radii'si arasında. Art. spheroidea (küresel tipi) eklem olup fleksiyon ve ekstansiyon yapar.
- Art. radioulnaris proximalis: Radius'daki circumferentia articularis ve ulna'daki incisura radialis arasında. Art. trochoidea (pivot tipi) eklem olup pronasyon ve supinasyon yapar.
- Bağları:
- Lig. collaterale ulnare
- Lig. collaterale radiale
- Lig. anulare radii
- Lig. quadratum
- Chorda obliqua
- Membrana interossea antebrachii
3.3. Articulatio Radioulnaris Distalis
Önkolun pronasyon ve supinasyon hareketlerinde proksimal radioulnar eklemle birlikte çalışır.
- Oluşumuna Katılan Kemikler: Radius'un incisura ulnaris'i ve ulna'nın circumferentia articularis'i.
- Eklem Tipi ve Hareketi: Art. trochoidea (pivot tipi). Art. radioulnaris proximalis ile birlikte hareket ederek supinasyon ve pronasyon yaptırır.
- Özel Yapılar: "L" şeklinde discus articularis'i vardır. Bu diskus, ulna'yı karpal kemiklerden ayırır.
3.4. Articulatio Radiocarpalis (El Bileği Eklemi) 🖐️
El bileğinin temel hareketlerini sağlar.
- Oluşumuna Katılan Kemikler: Radius'un distal ucundaki facies articularis carpalis ve karpal kemiklerden os scaphoideum ve os lunatum. Ulna'nın distal ucu discus articularis aracılığı ile os triquetrum ile bağlantılıdır (os pisiforme ekleme katılmaz).
- Eklem Tipi: Art. ellipsoidea (elipsoid tipi).
- Yapılan Hareketler: Fleksiyon, ekstansiyon, abduksiyon (radial abduksiyon), adduksiyon (ulnar abduksiyon), sirkumdüksiyon.
- Önemli Not: Ulna'nın proc. styloideus'u yaklaşık 2 cm daha proksimalde olduğundan, adduksiyon hareketi abduksiyon hareketinden daha geniştir.
- Bağları:
- Lig. radiocarpale dorsale
- Lig. radiocarpale palmare
- Lig. ulnocarpale palmare
- Lig. carpi radiatum
- Lig. collaterale carpi ulnare
- Lig. collaterale carpi radiale
3.5. Artt. Manus (El Eklemleri) ✍️
El, çok sayıda küçük eklemden oluşan karmaşık bir yapıdır.
- Artt. Intercarpales: Karpal kemikler arasındaki eklemlerdir. Art. plana (düzlem tipi) eklemlerdir. Bağları: Ligg. intercarpalia dorsalia, Ligg. intercarpalia palmaria, Ligg. intercarpalia interossea.
- Art. Mediocarpalis: Karpal kemiklerin proksimal ve distal sıraları arasındaki eklemdir. Ulnar tarafta ellipsoidea, radial tarafta plana tiptedir. Bağları: Ligg. intercarpalia dorsalia, Ligg. intercarpalia palmaria.
- Artt. Carpometacarpales (II, III, IV, V): İkinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci metakarpal kemiklerle karpal kemikler arasındaki eklemlerdir. Art. plana (düzlem tipi) eklemlerdir.
- Art. Carpometacarpalis Pollicis (Başparmak Karpometakarpal Eklemi): Başparmağın hareketliliğini sağlayan önemli bir eklemdir. Art. sellaris (eyer tipi) eklemdir.
- Artt. Intermetacarpales: Metakarpal kemikler arasındaki eklemlerdir. Art. plana (düzlem tipi) eklemlerdir.
- Artt. Metacarpophalangeales: Metakarpal kemikler ile proksimal falankslar arasındaki eklemlerdir. Art. ellipsoidea (elipsoid tipi) eklemlerdir. Bağları: Ligg. collateralia, Ligg. palmaria, Ligg. metacarpalia transversa profunda.
- Artt. Interphalangeales: Falankslar arasındaki eklemlerdir. Art. ginglymus (menteşe tipi) eklemlerdir. Bağları: Ligg. collateralia, Ligg. palmaria.
3.6. Karpal Tünel ve Guyon Kanalı 📊
El bileğinde önemli sinir ve damar geçiş yollarıdır.
- Canalis Carpi (Karpal Tünel): Lig. carpi transversum (Retinaculum musculorum flexorum) tarafından oluşturulur. Radial tarafta os scaphoideum'un tuberculum ossis scaphoidei ile os trapezium'a, ulnar tarafta os pisiforme ile hamulus ossis hamati'ye tutunur.
- Guyon Kanalı: Retinaculum musculorum flexorum ulnar tarafta lig. carpi palmare isimli ayrı bir ligamentle oluşturduğu kanaldır.
4. Sonuç 🎯
Üst ekstremite eklemleri, pektoral kuşak eklemlerinden elin küçük eklemlerine kadar uzanan karmaşık bir sistemdir. Her bir eklemin kendine özgü kemik katılımları, morfolojik tipleri, hareket kabiliyetleri, destekleyici bağları ve özel anatomik oluşumları, üst ekstremitenin geniş hareket açıklığını ve günlük yaşamdaki işlevselliğini mümkün kılar. Bu eklemlerin biyomekanik prensipler çerçevesindeki etkileşimi, insan vücudunun en adaptif ve çok yönlü bölgelerinden birini oluşturur. Bu çalışma materyali, bu karmaşık yapıyı anlamak ve hatırlamak için temel bir rehber sunmaktadır.
