Bu çalışma materyali, bir dersin sesli transkripti ve kopyalanmış metin kaynaklarından derlenmiştir.

---

📚 Protetik Diş Tedavisi: Kapsamlı Çalışma Rehberi

Protetik diş tedavisi, kaybedilen diş dokularının veya dişlerin yerine konulması, estetik ve fonksiyonun restore edilmesi amacıyla uygulanan kapsamlı bir dental disiplindir. Bu rehber, protetik diş tedavisinin temel prensiplerini, klinik uygulamalarını ve materyal bilgilerini özetlemektedir.

🦷 Diş Anatomisi ve Çene İlişkileri

1. Diş Lob Yapıları

• ✅ 4 Loblu Dişler: Tüm anterior dişler, premolar dişler (alt 2. premolarlar hariç) ve ikinci molar dişler.
• ✅ 5 Loblu Dişler: Alt 2. premolar dişler ile alt-üst birinci molar dişler.

2. Çene Pozisyonları ve Hareketleri

• 📚 Klinik İstirahat Pozisyonu: Alt çenenin istirahat durumunda sentrik oklüzyonun ortalama 2-4 mm altında bulunduğu pozisyondur. Bu pozisyon değişkendir ve kasların en az aktivite gösterdiği pozisyon değildir.
• 📚 Postural Pozisyon: Kasların en minimal aktivitesini gösterdiği pozisyondur. Alt çene sentrik oklüzyona göre ortalama 8 mm altta ve 3 mm öndedir.
• 📊 Kondil Yolu Eğimi:
  • Düz Protrusiv Kondil Yolu Eğimi: Alt çenenin protrusiv hareketinde kondillerin izlediği yolun horizontal düzlemle yaptığı açıdır. Ortalama değeri 33 derecedir.
  • Lateral Kondil Yolu Eğimi: Ortalama değeri 15 derecedir. Hesaplama formülü: L = (H/8) + 12 (H: Düz protrusiv kondil yolu eğiminin açısal değeri, L: Lateral KYE - Bennett açısı değeri).
• 📚 Fischer Açısı: Bennett açısı ile protrusiv kondil yolu açısı arasındaki farktır. Ortalama 10 derecedir.
• 💡 Monoplane Oklüzyon: Kesici yolu eğimi, horizontal kondil yolu eğimi ve lateral kondil yolu eğimi artikülatörde 0 dereceye ayarlanır.
• ✅ Pantografik Kayıtlar: İki yüz arkından oluşur.

🌉 Sabit Protezler: Prensipler ve Preparasyonlar

1. Destek Diş Seçimi ve Biyomekanik

• 📚 Kuron / Kök Oranı:
  • En ideal: 2/3
  • En az kabul edilebilir: 1/1
• 📚 Ante Kanunu: Destek dişlerin periodontal alanları toplamı, gövde olarak yerleştirilecek kayıp dişlerin periodontal alanlarına eşit veya daha fazla olmalıdır.
  • Üst Çenede: 6 > 7 > 3 > 4 > 5 > 1 > 2
  • Alt Çenede: 6 > 7 > 3 > 5 > 4 > 2 > 1
• ⚠️ Köprülerin Esnemesi:
  • Gövdesinin uzunluğunun küpüyle doğru orantılıdır.
  • Gövdesinin kalınlığının küpüyle ters orantılıdır.
  • Köprü ne kadar uzun ve inceyse o kadar çok esner.
• ✅ Diş Eksikliklerinde Destek Dişler:
  • Üst çenede kaninle birlikte bir diş eksikse: Önden 2, arkadan 2 diş destek alınır.
    • Örn: 13 ve 14 eksikse, 16-15 ve 11-12 destek alınır.
  • Alt çenede kaninle birlikte bir diş eksikse: Önden 2, arkadan 1 diş destek alınır.
    • Örn: 43 ve 44 eksikse, 45-42-41 destek alınır.

2. Kuron Preparasyonları

• ✅ Retansiyon: Giriş yolunun bir adet olması olmazsa olmaz şarttır. Restorasyon bir yolla girmeli ve bir yolla çıkmalıdır.
• 💡 Anterior Dişlerde Giriş Yolu: Dişin uzun aksına değil, labial yüzeyin 1/2-2/3’üne paralel olmalıdır.
• ✅ Metal Seramik Kuronlar:
  • Porselenle kaplanacak fonksiyonel tüberküllerde: 1,5-2 mm açıklık.
  • Fonksiyonel olmayan tüberküllerde: 1-1,5 mm açıklık.
• 1️⃣ Anterior Metal Seramik Kuron Preparasyonu:
  • Tüm vestibül yüzeyde 1,2 mm homojen aşındırma.
  • İki düzlemli fasiyal kesim.
  • Lingual yüzey karşıt dişle 0,7 mm açıklık oluşturacak şekilde aşındırılır.
  • Lingual yüzeyin seramikle kaplanacak kısımlarında 1 mm’lik aşındırma.
• 2️⃣ Posterior Metal Seramik Kuron Preparasyonu:
  • Oklüzal aşındırmaya konik uçlu elmas frezlerle işaret olukları açılarak başlanır.
  • Seramik kaplamanın yapılacağı yerler 1,5 mm-2 mm arasında olmalı.
  • Kuron yalnızca metal olacaksa 1,5 mm, metal seramik olacaksa 2 mm derinlik gerekli.
  • Basamak 1 mm genişliğinde olmalıdır.
• 3️⃣ Tam Seramik Kuron Preparasyonu:
  • Bukkal yüzeyde oryantasyon olukları açılır. Bukkal yüzeyde 1,2-1,4 mm kesim.
  • Kesici kenarda 2 mm kesim.
  • İki düzlemli fasiyal kesim.
  • Lingual yüzeyde 0,7-1 mm kesim.
  • Kabul edilebilir marjin bitiş şekli en az 1 mm genişliğinde shoulder kesimdir.
• 📚 İnleyler: Önerilen isthmus (boğaz genişliği) tüberküller arası mesafenin 1/4’ü kadardır.
• ⚠️ Vital Dişlerde Koruma: Pulpa ve onu çevreleyen 1,0 mm dentin dokunulmamalıdır.
• ✅ Pin Etrafı: En az 0,5 mm sağlam dentin olmalıdır.
• 📚 Ferrule Etkisi: Vertikal aksiyel diş yapısının 1-2 mm’sinin kuron duvarları tarafından kuşatılmasıyla oluşur.
• 📈 Dişin Ekstrüzyon Miktarı:
  • Çürük ve kırığın en apikal noktasından alveoler krete olan mesafe (x)
  • • Biyolojik genişlik için 2 mm
  • • Kuron marjininin çok fazla subgingivale yerleşmemesi için en az 1 mm
• ✅ Post Yapıları:
  • İdeal olarak en az kuron boyu veya kök uzunluğunun 2/3’ü kadar olmalıdır.
  • Çapı mine-sement birleşimindeki kök çapının 1/3’ünden fazla olmamalıdır.
  • Etrafında en az 1 mm kalınlığında diş yapısı olmalıdır.
  • Mikrosızıntının önlenmesi için apikalde en az 4 mm gutaperka olmalıdır.
  • Tij, çoğu örnek için 2,6 mm çapında, premolarlarda 1 mm çaplıdır.
  • Tijin boyu en fazla 6 mm olmalı (daha kısa olabilir).
  • Mum örnek, manşetin uç kısmından 6 mm aşağıda olmalı.
  • Manşetin iki ucundan yaklaşık 3 mm astarlanmamalı.

⚙️ Protetik Materyaller

• 📚 Dental Seramik: Yapısında %75-80 oranında (en çok bulunan) feldspat bulunur.
• ✅ Metal Destekli Porselenler:
  • Porselen kalınlığı: En az 0,7 mm, ideal olarak 1 mm, en fazla 2 mm.
  • Metal Coping (Değerli Alaşım): 0,3-0,5 mm (Değerli alaşımlar baz metallere göre daha esnektir).
  • Metal Coping (Baz Metal Alaşımı): 0,2 mm kalınlıkta olabilir.
  • Porselen ile metal bağlantısı, oklüzal kontaklardan en az 1 mm uzakta olmalı.
  • Lingual yüzeyde açıktaki metal boyu insizogingival olarak en az 3 mm genişlikte olmalı.
• 📚 Zirkonya:
  • Saf zirkonya oda sıcaklığında monoklinik fazdadır ve 1170°C’ye kadar stabildir.
  • Tetragonal faz 1170°C-2370°C arasında gözlenir.
  • Kübik faz ise 2370°C üzerindeki sıcaklıklarda gözlenir.
  • Zirkonyayı daha stabil hale getirmek için içerisine %3-5 mol Yitrium Oksit ilave edilir.
• ✅ Lehimleme:
  • En düşük uygulanabilir lehim saflık değeri 580’dir.
  • Lehimin saflığının fazla olması içinde altın miktarının çok olması demektir.
  • Saflık, lehimin 1/1000’lik kısmındaki altın miktarıdır.
  • Lehimlenecek iki üye arasındaki mesafe en az 0,13 mm; ideal olarak 0,20 mm olmalıdır.
• 🌡️ Polimerizasyon: En az artık monomer, 7 saat 70 derece ve bunu takiben 1 saat 100 derece yapılan polimerizasyonla elde edilir.
• 📚 Metal Alaşımları:
  • Yüksek Değerli (Soy) Metal Alaşımlar: %60 veya daha fazla soy metal içeriğine sahiptir. Alaşımların en az %40’ı altın olmalıdır.
  • Değerli (Yarı Soy) Metal Alaşımlar: En az %25 oranında soy metal içermelidir.
  • Ağırlık Olarak Baz (Kıymetsiz) Metal Alaşımlar: %25’den daha az oranda bir soy metal içeriğine sahiptir.
• ✅ Kişisel Kaşıklar:
  • Rezin kişisel kaşıklar ölçü alınmadan en az 6 saat önce hazırlanmalıdır.
  • Akrilik kişisel kaşık yapıldıktan en erken 40 dk sonra kullanılmalıdır.

🔩 İmplant Destekli Protezler

• 📈 Kemik Kaybı: İmplant yerleştirilmesinden bir yıl sonra vertikal kemik kaybı yıllık 0,2 mm’den az olmalı.
• ✅ İnterark Mesafesi: Maksiller ve mandibuler SP-1 restorasyonlar için ideal interark mesafesi 14-18 mm olmalıdır.
• ✅ Kemik Volümü: Krestteki kemik volümü en az 5 mm olmalıdır.
• 💡 Protez Tipi Seçimi:
  • Kemik seviyesi - oklüzal düzlem arası mesafe ≥ 15 mm ise Hibrit Protez yapılır (Akrilik veya metal altyapıyla beraber protez dişler).
  • Kemik seviyesi - oklüzal düzlem arası mesafe < 15 mm ise Sabit Protez yapılır (Porselen-metal restorasyonlar).
• ✅ İmplant Sayısı (Overdenture): Tamamen implant destekli overdenturelar (HP 4) için genellikle mandibulada 5-6 implant, maksillada 6-8 implant kullanılır.
• ⚠️ İmplant Mesafeleri:
  • İmplant ile komşu diş arasında en az 1,5 mm mesafe olmalı.
  • Komşu iki implant arasında en az 3 mm mesafe olmalı.
• ✅ Kemiğin Fasiyolingual Boyutu: İmplant çapından en az 1 mm fazla olmalı.
• 📚 D4 Kemik: En az implant-kemik temasına sahiptir, stres burada en büyüktür.
• 📚 A-P Mesafesi: En distaldeki implantın distal yüzündeki çizgiyle, en anteriordaki implantın merkezi arasındaki mesafedir.
• 📈 Kantilever Uzunluğu: Mandibulada protez desteği için 5 implant kullanıldığında kantilever uzunluğu, implantların A-P mesafesinin 2,5 katını aşmamalıdır.
• 1️⃣ Mandibular Overdenture Tedavisi Ölçütleri:
  • Yumuşak doku ve oklüzal düzlem arasında en az 12 mm.
  • Kemiğin üzerindeki yumuşak doku kalınlığı 3 mm.
  • Yumuşak doku ve bar arası mesafe 1 mm.
  • Bar ve Hader Clip 3 mm.
  • Diş boyutu > 8 mm.
  • ⭐ Dolayısıyla Kemik - Oklüzal düzlem arası en az 15 mm olmalı.
• 💡 Abutment Yüksekliği: 5 mm’den kısaysa implantüstü vidalı restorasyonların yapılması daha uygundur.

🦷 Hareketli Bölümlü Protezler (HBP)

• ✅ Lingual Bar:
  • Gingival marjinden en az 4 mm aşağıda olmalı.
  • Dayanıklılık ve rijitide için yüksekliği en az 4 mm olmalı.
  • Gingival marjin-yükselmiş ağız tabanı mesafesi < 8 mm ise; Lingual Plak, Sublingual Bar veya Devamlı Bar kullanılmalı.
• ✅ Küçük Bağlayıcılar:
  • Rehber düzlemle temastaki genişliği, dayanak dişlerin bukkal ve lingual tüberkülleri arasındaki mesafenin 1/2’si olmalı.
  • Marjinal sırttan itibaren dayanak diş boyunun 2/3’ü ile temasta olmalı.
  • Ana bağlayıcı ile arasındaki açı 90 dereceden büyük olmamalıdır.
• ✅ Kafes Şeklindeki Küçük Bağlayıcılar:
  • Mandibular distal sonlanan durumlar için dişsiz sırtın en az 2/3’ünü örtmelidir.
  • Maksiller distal sonlanan durumlar için dişsiz sırtın tamamını kaplamalı.
• ✅ Palatal Bitiş Sınırı: Büyük ve küçük bağlayıcıların palatal bitiş sınırı, kayıp posterior dişlerin lingual yüzeylerine temas halinde geçen hayali çizginin 2 mm kadar medialinde olmalı.
• 📚 Oklüzal Tırnak Yuvası: Kenarları yuvarlatılmış üçgen şeklindedir (Taban, marjinal sırtta; Tepesi oklüzal yüzeyde).
  • Tırnağın en derin yeri, marjinal sırtın dişin merkeze doğru eğimlenen duvarının en derin kısmıdır. Genişliği uzunluğu kadar olmalıdır. Üçgenin tabanı hem molar hem de premolarlar bölgesinde ve en az 2,5 mm olmalıdır.
• 💡 Uzatılmış Oklüzal Tırnak: Kennedy sınıf 2 mod 1 veya Kennedy 3 gibi durumlarda son distal dayanak diş meziale eğilmiş bir molar ise kullanılır. Dişin daha çok tippinge uğraması önlenir. Bu tırnaklar dişin meziodistal boyutunun yarısından fazlasına kadar uzatılmalıdır.
• ✅ İnsizal Tırnak Preparasyonu: Genişliği 2,5 mm, derinliği 1,5 mm olmalı.
• 📚 Kroşe Tipleri:
  • Halka Kroşeler: İki tane oklüzal tırnakla kullanılırlar.
  • Geri Etkili Kroşe (BACK ACTION): Bir tane tırnak yuvası ile kullanılır.
  • Saç Tokası Kroşe (Reverse Action): Bir oklüzal tırnakla beraber kullanılır.
  • Embraşur Kroşe (Bonwill, Çift Akers): İki tutucu, iki karşılayıcı kolu vardır. Çift oklüzal tırnakla kullanılır.
  • Multiple Kroşe: 2 tırnak, 2 tutucu kol, 2 resiprokal kol.
  • Yarım ve Yarım Kroşe: 3 tırnak yuvası ile beraber kullanılır.
• ✅ Oklüzal Tırnak ve Vertikal Küçük Bağlayıcı Arasındaki Açı: 90 dereceden küçük olmalıdır.

👄 Total Protezler

• ✅ Alt Total Protez: Retromolar pad’in 2/3’ünü kaplamalıdır. Mylohyoid kenarın 4-6 mm aşağısında konumlanmalıdır.
• ✅ Post-Dam: En derin olduğu yer oyuğun arka sınırına olan mesafenin 1/3’ünde ve orta hat ile hamular çentiklerin ortasındadır.
• 📚 Dikey Boyutlar:
  • İstirahat dikey boyut, oklüzal dikey boyuttan daha büyüktür.
  • Aradaki farklılık, istirahat aralığı, interoklüzal aralık veya freeway space’tir.
  • Bu aralık 2-10 mm arasında değişir, premolar bölgesinde ortalama 2-4 mm.
  • Freeway space, en dar konuşma aralığıdır. Fonasyon için dilin rahat etmesi gereken açıklık olarak da tanımlanabilir.
  • İSTİRAHAT DİKEY BOYUTU = OKLÜZAL DİKEY BOYUT + FREEWAY SPACE

✨ Estetik ve Diş Dizimi

• 💡 İdeal Işık Kaynakları: 5500 °K sıcaklığa (D55) yakın renk sıcaklığına sahip olanlar idealdir.
• ✅ D65: Görsel renk seçimi için standart ışıktır.
• 📊 Color Rendering Index (CRI): 90’dan büyük ışıklarda renk seçimi daha idealdir.
• 🎨 Lab Renk Sistemi*:
  • L*: Lightness (Parlaklık) (L yükseldikçe açıklık, L azaldıkça koyuluk)
  • a*: Kırmızı / -Yeşil (a pozitifleştikçe kırmızı, a negatifleştikçe yeşil)
  • b*: Sarı / Mavi (b pozitifleştikçe sarı, b negatifleştikçe mavi)
• ✅ Mum Şablonların Labial Yüzeyleri: İnsiziv papilin tam ortasından 6-7 mm daha önde olmalıdır.
  • Bu değer ark formuna göre değişebilir: Kare Arkta: 2-4 mm, Oval Arkta: 4-6 mm, Üçgen Arkta: 6-8 mm.
• ✅ Burun Kanatları ve Kaninler: Burun kanatlarından inen dikler, üst kaninlerin tam ortasından geçer. Sağ-Sol kaninlerin orta noktaları arası mesafe = Burun genişliği.
• 📈 Diş Boyutları ve Yüz Oranları:
  • Üst birinci kesici dişin genişliği = Bizigomatik mesafenin 1/16’sı.
  • Üst birinci kesici dişin boyu = Yüz yüksekliğinin 1/20’si.
  • Üst ikinci kesici dişin genişliği = Yüz genişliğinin 1/22’si.
  • Üst birinci kesicilerin genişlik toplamı = Filtrum genişliği.
• ✅ Üst Birinci Keser Dişlerin Dizimi: Keser dişin labial yüzeyi kesici papilladan 8-10 mm önde olmalı.
• ✅ Oklüzyon Düzlemi: Posterior yüksekliği yaklaşık olarak retromolar pad yüksekliğinin 2/3’ünde yer almalıdır.
• 📚 GALVİN DİZAYNI: Santral kesici dişlerin kesici kenarları ile kanin dişlerin tüberkül tepeleri aynı kavisli yatay çizgi üzerinde olmalı ve lateral bu çizginin 1 mm üzerinde yer almalıdır.
• 📚 Ön Grup Dişlerin Kuron Genişlikleri: SANTRAL > KANİN > LATERAL.
• 💡 Orta Hattan Başlayarak: Ön grup dişlerinin her birisi hemen mezialindekinden %40 daha dardır.
• ✅ HERBST TESTİ: Üst çenede 5 adet, alt çene için 7 adet vardır.

🧠 Temporomandibular Eklem (TME) ve Splintler

• 📚 TME Ligamentleri:
  • Üç adet fonksiyonel ligamet: Kollateral Ligament, Kapsüler Ligament, Temporomandibular Ligament.
  • İki adet aksesuar ligamet: Sfenomandibular ligament, Stylomandibular ligament.
• 📚 Splint Tipleri:
  • Sentrik İlişki Splinti (Kas Gevşetici, MR Splint): Redüksiyonsuz disk deplasmanının tedavisinde kullanılır. Faz 1 tedavide en çok kullanılan splinttir.
  • AP Splint: Redüksiyonlu Disk Deplasmanının tedavisinde kullanılır.

📊 Maksillofasiyal Defekt Sınıflandırması

• 📚 Aramany ÜST ÇENE Defektleri Sınıflandırması:
  • En başarılı defekt protezleri: SINIF 3
  • En başarısız defekt protezleri: SINIF 4
  • En nadir gözlenen: SINIF 6
  • En sık gözlenen: SINIF 1