Bu çalışma materyali, diş hekimliğinde restoratif materyaller ve uygulamalar konusundaki çeşitli kaynaklardan (kopyalanmış metin ve ders ses kaydı transkripti) derlenerek hazırlanmıştır.

---

📚 Restoratif Diş Hekimliğinde Materyaller ve Uygulamalar İçin Kapsamlı Çalışma Rehberi

1. Giriş

Diş hekimliğinde restoratif tedaviler, diş dokusundaki kayıpların giderilmesi ve dişin fonksiyonel ile estetik bütünlüğünün yeniden sağlanması amacıyla gerçekleştirilir. Bu süreçte kullanılan materyallerin yapısı, özellikleri ve uygulama teknikleri büyük önem taşır. Bu rehber, kompozit rezinler, adeziv sistemler, pulpa koruyucu tedaviler ve çürük yönetimi gibi temel konuları akademik bir yaklaşımla ele almaktadır.

2. Kompozit Rezinler

Kompozitler, birbiri içerisinde tamamen çözünmeyen iki veya daha fazla kimyasal maddenin fiziksel karışımıdır. Temel olarak üç fazdan oluşurlar: organik faz, inorganik faz ve ara faz.

2.1. Kompozitin Yapısı ve Bileşenleri

• Organik Faz (Matriks): ✅ Klinik performans ve polimerizasyondan sorumludur.
  • Monomerler ve Komonomerler:
    • Bis-GMA (Bisfenol A-glisidil metakrilat) ve UDMA (Üretan dimetakrilat): Yüksek molekül ağırlığına ve viskoziteye sahiptirler. Daha az polimerizasyon büzülmesi gösterirler ancak akışkanlıkları az ve dönüşüm (conversion) oranları düşüktür.
    • TEG-DMA (Trietilen glikol dimetakrilat): Düşük molekül ağırlığına ve viskoziteye sahiptir. Akışkanlığı yüksek ve dönüşüm oranı yüksektir.
  • İnhibitörler: Kompozitin ısı, ışık ve diğer kimyasal yollarla kendi kendine polimerize olmasını engelleyen fenol türevi bileşiklerdir. Raf ömrünü uzatır.
  • Polimerizasyon Başlatıcılar (Akseleratörler):
    • Işıkla sertleşen kompozitlerde Kamferokinon kullanılır.
    • Kimyasal sertleşen kompozitlerde Benzoil Peroksit ve Amin Akseleratörler polimerizasyonu başlatır.
  • UV Stabilizatörleri (örn. 2-hidroksi 4 metoksibenzofenon): Polimerize olmayan artık ürünlerin renklenme oluşturmasını engeller.
• İnorganik Faz (Doldurucular): ✅ Mekanik destek, ışık yayılımı, translusensi ve radyoopasiteden sorumludur.
  • Önemli Elementler: Baryum, Çinko, Boron, Yitriyum, Zirkonyum. Bu elementler radyoopasite sağlar.
  • Özellikleri: İnorganik partiküllerin büyüklüğü, şekli ve miktarı fiziksel özellikleri etkiler. Doldurucu yüzey alanı genişledikçe akışkanlık azalır. Doldurucular kompoziti mekanik açıdan güçlendirir, optik özellikleri iyileştirir ve mine şeffaflığı verir, radyoopasiteyi artırır.
  • Partikül Miktarı Arttıkça: Organik matriks oranı, ısısal genleşme katsayısı, polimerizasyon büzülmesi, su absorbsiyonu ve akışkanlık AZALIR. Dayanıklılık ve rezinin mekanik özellikleri ARTAR.
• Ara Faz (Bağlayıcı Ajan): ✅ Organik ve inorganik yapıların birbirine bağlanmasını sağlar. Hidrolitik dengeyi sağlar, rezinin çözünürlüğünü ve su emilimini azaltır.

2.2. Akışkan Kompozitler

• Tanım: Partikül miktarı azaltılmış kompozitlerdir.
• Kullanım Alanları: Kavite duvarlarına iyi adapte olmaları nedeniyle ulaşılması güç bölgelerde, fissür örtücü olarak, kole aşınma ve çürüklerinde, mine defektlerinin onarımında ve Sınıf II kavitelerde aproksimal kavitenin ilk tabakası olarak stres kırıcı amacıyla kullanılır.
• ⚠️ Önemli Not: Servikal bölgelerde eğilme kuvvetleri yoğun olduğundan, düşük elastik modüllü materyal (akışkan kompozit) dişin deformasyonuna uyum sağlamak için tercih edilir. Okluzal kavitelerde ise kullanılmaz.

2.3. Polimerizasyon Büzülmesi

• Dezavantaj: Kompozitin en önemli dezavantajıdır. Rezin monomer fazdan polimer faza geçerken hacim azalması olur. Bu durum mikrosızıntıya, renklenmeye ve postoperatif hassasiyete neden olabilir.
• Azaltma Yöntemleri:
  • Siloran adı verilen monomerler geliştirilmiştir.
  • Kompozit tabakalar halinde uygulanmalı (her bir tabakanın büzülmesi bir sonraki tabaka tarafından kompanze edilir).
  • Kompozit-diş arasına stres kırıcı olarak adezivler, akışkan kompozit veya rezin modifiye CİS uygulanabilir.
  • Yüksek yoğunluktaki ışık cihazları yerine soft-start ışık cihazları kullanılmalıdır.

3. Adeziv Sistemler

Adeziv sistemler, kompozit yüzeyleri arasındaki ayrımı önler, restorasyonun tutuculuğuna yardımcı olur, mikrosızıntıyı önler ve dentin tübüllerinin örtülmesini sağlayarak postoperatif hassasiyeti engeller. Hem dentin dokusuyla hem de kompozit rezinle bağlanırlar.

3.1. Bağlanma Mekanizmaları ve Bileşenleri

• Polimerizasyon: Işıkla, kimyasal veya dual-cure olarak polimerize olabilirler. Polimerizasyon büzülmesine karşı koyabilmek için rezin-diş bağlantısının en az 17 MPa olması gerekmektedir.
• Monomerler: HEMA (hidrofilik) ve Bis-GMA (hidrofobik).
• Çözücüler: Su, etil alkol, butil alkol ve aseton. Su, etil alkol ve butil alkol monomerlerin yüzey suyu ile etkileşimini artırır. Aseton ise suyun dentin içinde yer değiştirmesini sağlar.
• Rezin Tag: Açık dentin tübüllerine doğru yönelen adeziv rezin uzantılarına denir.
• Hibrit Tabaka: Asit ile dentin yüzeyinin demineralizasyonunu takiben kollajen fibriller açığa çıkar ve düşük viskoziteli monomerler bu bölgede eriyen hidroksiapatit kristallerinin bıraktığı nano boşlukları doldurarak kollajenlerin etrafını sarar. Rezinle güçlendirilmiş aside dirençli bu alana hibrit tabaka denir. Yapısı organik ve aside dirençlidir; sertliği dentinden az ama daha dayanıklıdır.
• Primer: Bağlanmayı artırıcı ajanlardır. Su, aseton, etanol gibi organik çözücülerde çözünmüş hidrofilik monomerler içerirler. Dentin yüzeyinde nemli kollajen ağındaki su ile yer değiştirerek nano boşluklara adezivin infiltrasyonunu kolaylaştırırlar.
• Smear Tabakası: Kavite hazırlanırken dentin yüzeyinde oluşan amorf bir debris tabakasıdır. Kalınlığı ve karakteri kullanılan aletlere göre değişir. Fiziksel bariyer görevi görür ve dentin geçirgenliğini azaltır.
• Nano Sızıntı: Hibrit tabakası içindeki mikroporöziteleri tanımlar. Mikroorganizma geçişinde etkisi yoktur ancak bakteriyel ürünler (asitler ve hidrolitik enzimler) diş-restorasyon arasına geçebilir.

3.2. Adeziv Sistemlerin Sınıflandırılması

• Üretim Tarihlerine Göre:
  • 1. ve 2. Jenerasyon: Smear tabakası üzerine uygulanır.
  • 3. Jenerasyon: Smear tabakasını modifiye eder.
  • 4. Jenerasyon: Smear tabakasını tamamen elimine eder.
  • 5. Jenerasyon: 2 aşamalıdır (asit ve primer+adeziv).
  • 6. Jenerasyon: 2 aşamalı self-etch'tir (asit+primer ve adeziv).
  • 7. Jenerasyon: Tek aşamalı self-etch'tir (asit+primer+adeziv).
  • 8. Jenerasyon (Universal/Multimode): Nanopartiküller içerir, rezin monomerlerin penetrasyonunu artırarak hibrit tabakasının kalınlığını artırır.
• Makaslama Dayanımlarına Göre:
  • 1. Kategori: 5-7 MPa
  • 2. Kategori: 8-14 MPa
  • 3. Kategori: 17 MPa'dan fazla
• Uygulama Yöntemlerine Göre:
  • Smear tabakasını modifiye edip adezyona dahil edenler: Smear tabakasının bakteriyel invazyon ve pulpal sıvıların dışarı akışına karşı görev gördüğü esasına dayanır.
  • Smear tabakasını uzaklaştıranlar (Total-Etch): Çoğunlukla total-etch tekniğiyle kullanılır.
  • Smear tabakasını çözenler (Self-Etch): Self-etching primer içerirler. Bu primer smear tabakasını çözer ve altındaki dentini demineralize eder. Uygulandıktan sonra yıkanmaz.
• Klinik Uygulama Şekillerine Göre:
  • Etch&Rinse (Total-Etch): 3 veya 2 aşamalıdır.
    • 3 Aşamalı: Asit, primer ve adeziv ayrı uygulanır. Asitlemeden sonra yıkama ve kurutma işlemine dikkat edilmeli (en az asitleme süresi kadar yıkanmalı, hafif havayla kurutulmalı).
    • 2 Aşamalı: Primer ve adeziv tek şişededir. Adeziv rezinin iki defa uygulanması gerekir. Yüksek hassasiyet gerektirir.
    • Dezavantajları: Yeteri kadar hızlı olmaması, yüksek hassasiyet gerektirmesi, aşırı asitleme riski, yıkama gerekliliği ve dentinin nemlilik derecesine hassasiyet.
  • Self-Etch: 2 bileşenli veya tek bileşenli tek aşamalıdır.
    • 2 Aşamalı: Asit ve primer birleştirilmiştir.
    • 1 Aşamalı: Asit, primer ve adeziv tek şişededir.
    • Avantajları: Asitleme basamağının olmaması, nemli dentin ortamından etkilenmeme ve postoperatif hassasiyetin olmaması.
  • Sekizinci Jenerasyon (Universal - Multimode) Adezivler: Tek aşamalı self-etch'e benzer ancak daha iyi bağlanma gösterir.
• CİS Adeziv Sistemler: Herhangi bir yüzey tedavisi yapılmadan diş dokusuna tutunabilen (self-adhesive) tek materyaldir. Yapılarında polikarboksilik polimerler içerirler ve diş yüzeyinde pürüzlendirme yaparlar. Mikromekanik veya kimyasal yolla adezyon kurabilir.
• Antibakteriyel Adeziv Sistemler: ProtectBond, Flor içerenler, Gluma Universal, Klorheksidin içerenler.
• Amalgam Bonding Sistemleri: Amalgamı amalgamla, mine-dentinle, metallerle ve kompozitle bağ kurması için geliştirilmiştir. Mine hidrofilik, amalgam hidrofobiktir. Bonding ajan bu yüzeylerin ikisini de ıslatılabilir hale getirir (örn. 4-META).

4. Pulpa Koruyucu Tedaviler

Pulpanın canlı olarak korunmasına yönelik yapılan tedavidir. Çürüğün ve enfekte dentinin temizlenerek doku dostu bir materyal uygulanması ile tersiyer dentin yapımının uyarılması ve dişin vital olarak fonksiyonlarını sürdürmesi sağlanır.

4.1. Kuafaj

• Tersiyer Dentin: Herhangi bir irritasyona bağlı olarak oluşur ve primer ve sekonder dentinden farklıdır. Tübüller arasında iletim yoktur ve böylece toksik ve irrite edici maddelerin pulpaya ulaşmasını engelleyen bir bariyer görevi görür.
• Kuafaj Materyalleri: Sıklıkla kalsiyum hidroksit (Ca(OH)2) ve MTA (Mineral Trioksit Agregat) kullanılır.
  • İdeal Materyal Özellikleri: Reperatif dentin oluşumunu uyarmalı, bakterisid veya bakteriyostatik olmalı, dentine ve restoratif materyale bağlanabilmeli, restorasyon yerleştirilirken uygulanan kuvvetlere dirençli olmalı, steril olmalı, radyoopak olmalı, bakteriyel sızıntıyı engellemeli.
• İndirekt Pulpa Kuafajı:
  • Endikasyonlar: Pulpa ağız ortamına açılmamış, semptomsuz veya reversible pulpitis safhasında olmalı. Provoke ağrı olmalı, perküsyon duyarlılığı olmamalı, periradiküler dokularda patoloji olmamalı, dişteki madde kaybı restore edilebilir olmalı.
  • Uygulama: Nekrotik dentin pulpa ekspoz edilmeden temizlenir ve kalsiyum hidroksit veya çinkooksit öjenol gibi doku dostu bir materyal uygulanır. Tek aşamalıda sızdırmaz daimi restorasyon yapılır. Çift aşamalıda ise kavite geçici dolgu ile kapatılır ve kalan çürüğün remineralizasyonu için en az 8-10 hafta beklenir, ardından daimi dolgu yapılır.
  • Kontrendikasyonlar: Nekroze pulpa, perfore pulpa, spontan ağrı, sıcakta ağrı, perküsyonda hassasiyet ve irreversible pulpitis varsa kontrendikedir.
• Direkt Pulpa Kuafajı:
  • Endikasyonlar: Travmatik yaralanma veya çürük temizlerken pulpa ekspozu olması durumunda pulpanın doku dostu materyalle örtülmesidir. Pulpa vital, açık ve reversible pulpitis safhasında olmalı. Provoke ağrı olmalı, perküsyonda hassasiyet olmamalı. Kanama 3-5 dakikadan uzun sürmemeli. Periodontal hastalık bulunmamalı. Doku kaybı restore edilebilir olmalı. Periradiküler patoloji olmamalı.
  • Uygulama: Çürük temizlendikten sonra pulpadaki kanama %3-6 NaOCl emdirilmiş pamuk pelet ile durdurulur. Ekspoz saha en az 1.5 mm MTA gibi doku dostu materyalle kapatılır. Üzerine rezin modifiye CİS veya akışkan kompomer uygulanır.
  • Kontrendikasyonlar: Pulpa uzun süre ağız ortamıyla temas ettiyse, nekroz olduysa, spontan ağrı varsa, perküsyonda ağrı varsa, periodontal hastalık varsa kontrendikedir.

4.2. Dentin Hassasiyeti

• Tanım: Dişte herhangi bir dental defekt veya patoloji olmadığı halde termal, dokunma ve kimyasal uyaranlara karşı oluşan, uyaran ortadan kalktıktan sonra geçen lokalize kısa süreli keskin ağrıdır.
• Teoriler:
  • Direkt Sinir İnervasyonu Teorisi: Sinir uçları pulpa vasıtasıyla dentin tübülleri içine girer ve mekanik uyaran direkt sinirler yoluyla iletilir.
  • Odontoblastlarca İletim Teorisi: Odontoblastlar ağrı reseptörü gibi davranarak uyaranları pulpadaki sinir dokuya iletir.
  • Hidrodinamik Teori: Uyaranlar dentin tübüllerindeki sıvı akışını artırır ve basınç değişimine neden olur, dentin tübüllerindeki A sinir lifleri aktive olur, kısa süreli keskin ağrı oluşur. Sıcak uyaranda yavaş ve hafif ağrı, soğuk uyaranda hızlı ve aşırı ağrı olur.
• Nedenleri: Atrizyon, erozyon, abfraksiyon ve abrazyon sonrasında minenin kaybı veya diş eti çekilmesi sonrası kök yüzeyinde sement kaybı sonucu dentin tübülleri ekspoze olur. Ekspoze dentin hassas hale gelir. Tübüller üzerindeki smear tabakası uzaklaşır.
• Teşhis: Dentini mezio-distal yönde sondlamak ve dişe hava spreyi sıkmaktır.
• Tedavi:
  • Davranışsal Değişiklikler: Diyet değişikliği, ağız bakımı eğitimi, diş fırçalama şekli değişikliği.
  • Evde Kullanım: Hassasiyet giderici diş macunları (potasyum nitrat, stannöz florür, potasyum ve demir oksalatlar).
  • Klinik Uygulamalar: Topikal anestezikler, duyarlılık giderici vernikler (florürlü vernikler, potasyum oksalat preparatları, HEMA ve gluteraldehit), dentin tübül tıkayıcı ajanlar (sodyum florid, kalay florid, okzalat, sodyum monoflorofosfat, fluoroslikat, flor iyontoferez, Amorf Kalsiyum Fosfat-Kazein Fosfopeptit (CPP-ACP), Arjinin, Biyoaktif cam (Novamin), Fitokompleks), lazer uygulamaları (CO2 ve Nd:YAG lazer), periodontal greftler.

5. Çürük Yönetimi ve Teşhisi

Diş çürüğü, ağızdaki bakterilerin karbonhidratları fermente etmesi sonucu açığa çıkan asidin dişte yarattığı yıkımla karakterize bir hastalıktır. Çürük oluşumu için diş, karbonhidrat ve karyojenik bakteriler gereklidir.

5.1. Çürükten Sorumlu Mikroorganizmalar

• Öncül Mikroorganizma: S.mutans (Streptococcus mutans).
• Mine Çürüğü: S.mutans.
• Dentin Çürüğü: Laktobasiller, Eubacterium, Propionibacterium, Bifidobacterium.
• Fissür Çürüğü: S.mutans, S.sangius, L.acidophilus, L.casei.
• Kök Çürüğü: Aktinomiçesler.

5.2. Çürük Teşhis Yöntemleri

• Geleneksel Yöntemler: Görsel muayene (dişi kurutarak), sondla muayene, radyografi.
• Floresans Teknikleri: Demineralize dokular ışığı daha fazla absorbe eder ve sağlıklı mine/dentinden farklı floresans özellik gösterir.
  • Lazer Floresans (Diagnodent): Özellikle başlangıç çürüklerinin teşhisinde yararlıdır. X ışını içermez, erken çürük tespiti yapar, canlı dokuya zarar vermez, ağrısızdır. Ancak pahalıdır, ileri dentin çürüklerinde ayırıcı tanı yapamaz, sekonder çürük teşhisinde başarısızdır, plak, diş taşı ve renklenme varlığında yanlış pozitif sonuç verebilir.
  • Kantitatif Işık Etkili Floresans, Boya ile Güçlendirilmiş Lazer Floresans.
• Elektriksel İletkenlik Ölçümleri: Sağlam mine çok sınırlı iletkenliğe sahipken, çürüklü ve demineralize mine daha fazla su içerdiği için iletkenliği ölçülebilir. Sağlam dentin ise tübüller içerdiği için iyi iletkendir.
  • ECM (Electronic Caries Monitor): Okluzal çürüklerin belirlenmesinde kullanışlıdır.
  • Cariescan: Okluzal ve düz yüzey çürüklerinin teşhisinde kullanılır. Kavitasyon oluşmamış mine lezyonlarının teşhisinde çok hassastır.
• Ultrasonik Görüntüleme: Sağlam mine ve demineralize minede ses dalgalarının kat etme zamanı farklıdır, bu sayede ayırt edilebilir.
• Geliştirilmiş Görsel Teknikler (FOTI, DIFOTI, WFOTI): Çürük mine dokusunun sağlam mine dokusuna göre daha az ışık iletmesi prensibine dayanır. Demineralize doku daha karanlık görünür.
• Kızıl Ötesine Yakın Işıkla Görüntüleme: Tüm okluzal yüzey görüntülenmesine elverişlidir. Demineralizasyon bölgeleri belirgindir ve karanlık görünür. Florozis, leke, pigmentasyon gibi aldatıcı etmenleri ortadan kaldırır.
• Optik Koherens Tomografisi: Ultrasona benzer ancak ışık dalgası kullanılır. Renklenme, plak ve diş taşından etkilenmez.
• Polarize Raman Spektroskopisi, Terahertz Görüntüleme, Canary Sistemler.

5.3. Çürük Uzaklaştırma Yöntemleri

• Mekanik Yöntemler:
  • Dönerek Çalışanlar (Frezler): Yüksek ve düşük hızlarda kullanılır. Elmas ve tungsten karbid frezler enfekte ve sağlıklı doku ayrımı yapmaz. Dezavantajları: ses, vibrasyon, anestezi gerekliliği, sağlıklı doku ayrımı yapmaması, smear tabakası oluşması ve pulpa ekspoz riski. (Polimer frezler sadece enfekte dentini uzaklaştırır.)
  • Dönerek Çalışmayanlar:
    • El Aletleri (ART Tekniği): Çürük doku el aletleriyle kaldırılır ve kavite adeziv özelliklere sahip CİS ile restore edilir. Ağrısız, maliyeti düşük, uygulaması kolay, anestezi ihtiyacı olmayan ve pulpa ekspoz riski düşük bir yöntemdir. Dezavantajı ise çürük temizleme işleminin yetersiz kalması ve zaman alması.
    • Air-Abrazyon: Kinetik enerjiyi kullanan, yüksek basınçlı hava akımı ile püskürtülen alüminyum oksit partiküllerinin diş sert dokularını kaldırması esasına dayanır. Sağlam mine ve dentini etkili kaldırır ancak yumuşak dentini kaldıramaz.
    • Air-Polishing: Basınçlı havayla bir su zarfı içerisinde sodyum bikarbonat zerreleri püskürtülür. Aşındırıcı zerreler suda çözündüğü için uygulama bölgesine kaçmaz.
    • Ultrasonik Sistemler: Abrasivlerle birlikte yüksek frekans ultrasonik titreşim kullanılır. Sadece çürük odaklıdır, sağlam dokuya zarar vermez. Sert çürükleri kaldırmada başarısızdır.
    • Sono-Abrazyon: Yüksek frekanslı ultrasonik aletler ile diş dokusunun kesilmesi esasına dayanır. Çürük dentinin kaldırılmasında başarılıdır.
• Kemomekanik Yöntemler: Sağlıklı diş dokusunun kaybının önüne geçmek için geliştirilmiştir.
  • N-Monokloroglisin (GK-101): Sodyum hipoklorit esaslıdır. Çürük dentini yumuşatarak el aletleriyle uzaklaştırılabilmesini sağlar. Sağlam dokuya zarar vermez.
  • Caridex: Sodyum hipoklorit esaslıdır. Smear tabakasını kaldırarak bonding ajanların penetrasyonunu ve restorasyonların tutuculuğunu artırır.
  • Carisolv: Sodyum hipoklorit esaslıdır. Jel formundadır, uygulaması kolaydır. Yalnızca çürük dentinin yumuşamasını sağlar.
  • Enzim Esaslı Yöntemler: Papain (endoproteindir) sadece hasar gören dokulara etki eder. Kloramin ve toluidin mavisi ile birleştirilerek kullanılır. Frez kullanımı yoktur, aerosol yoktur, pulpa irrite edilmez ve sadece çürük doku uzaklaştırılır.
  • Brix: Carisolve göre çürüğü daha kısa sürede uzaklaştırır.
• Foto-Ablasyon (Lazer): Er:YAG ve Er,Cr:YSGG lazerler kullanılır. Diş sert dokularında bulunan su ve hidroksiapatite etki ederler. Basınç artışıyla dokuda mikro patlamalar oluşur ve diş dokusu aşınır. Okluzal ve kole çürüklerinde, anterior Sınıf III çürüklerde tercih edilir.
• Ozon: Bilinen en güçlü antioksidandır. Başlangıç çürük lezyonları için oldukça etkilidir. Çürüğün oksidasyonunu sağlayarak remineralizasyonu artırır. Mikroorganizmalar ozona karşı direnç geliştiremez.

5.4. Remineralizasyon

Minenin yeniden mineralize olmasıdır.

• Flor Uygulamaları: Florürlü diş macunları, gargaralar, vernikler.
• Kalsiyum Fosfat Bazlı Uygulamalar:
  • Kazein Fosfopeptit-Amorf Kalsiyum Fosfat (CPP-ACP) (örn. Tooth Mousse, MI Paste): Dental plağın yapısına katılarak plağın Ca ve fosfat iyon seviyesini artırır ve demineralizasyonu önler.
  • Kalsiyum Sodyum Fosfosilikat (Novamin) (örn. Sensodyne): Tükürükle temas edince kalsiyum, fosfat ve sodyum iyonları salar.
  • Trikalsiyum Fosfat (örn. Clinpro), Amorf Kalsiyum Fosfat (örn. Enamelon), Hidroksiapatit Bazlı (örn. Remin Pro).
• Bitkisel Uygulamalar: Fitokompleks (okzalat içerir), Gumgumix (zencefil içerir).

6. Restorasyon Uygulama Prensipleri

6.1. Kompozit Uygulamalarında Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Renk Seçimi: Mine ve dentin rengi doğru seçilmeli.
• İzolasyon: Operasyon alanı iyi izole edilmeli (rubber dam).
• Kavite Preparasyonu:
  • Geleneksel Kavite Preparasyonu: Amalgam için hazırlanan kavitelerden daha dardır ve sekonder retansiyon formları içermez. Kavite duvarları dik açı yapar.
  • Bizotajlı Geleneksel Kavite Preparasyonu: Eski restorasyonlar yenileneceği zaman veya geniş restorasyon yapılacağı zaman kullanılır. Mine ile sınırlandırılmış kavite kenarlarına bizotaj yapılır.
  • Modifiye Kavite Preparasyonu: Mine defektlerinin ve küçük çürüklerin restorasyonunda önerilir. Kavite sınırlarını ve derinliğini çürük belirler. Kavite dış kenarlarına bizotaj yapılır.
• Tabakalama Tekniği: Kompozit kaviteye 1.5-2 mm'lik tabakalar halinde yerleştirilmeli. Bu şekilde her bir tabakanın polimerizasyon büzülmesi bir sonraki tabaka tarafından kompanze edilir.
• Stres Kırıcılar: Kompozit-diş arasında stres kırıcı olarak adezivler, akışkan kompozit veya rezin modifiye CİS uygulanabilir.
• Işık Cihazı: Işık verme gücü kontrol edilmeli ve soft-start ışınlama teknikleri kullanılmalı.
• Bitirme ve Polisaj: Uygun yapılmalı (kaba bitirme: 12 bıçaklı tungsten karbid, ince bitirme: 30 bıçaklı tungsten karbid ve ince grenli elmas frezler; düzeltme: alüminyum oksit diskler, lastikler, polisaj patları; son polisaj: glaze).

6.2. Bizotaj

• Tanım: Asitle pürüzlendirme işleminin etkinliğini artırmak için mine kenarlarının alev uçlu frezle 45 derecelik açıyla 0.25-0.5 mm aşındırılmasıdır.
• Neden Yapılır: Mine prizmaları açığa çıkar, rezinin tutuculuğu artar, sekonder çürük ve renklenme riski azalır, daha estetik görüntü oluşur.
• Endikasyonları: Eski restorasyonların yenilenmesi, geniş restorasyonlar, Sınıf III, IV ve V restorasyonlar.
• Kontrendikasyonları: Sınıf I kavitelerin okluzal marjinlerine, aproksimal alanlarda gingival kenarlara, lingual yüzeylere yapılmaz.

6.3. Matriks Bandı

• Kullanım Amacı: Ara yüz çürüklerinin dolgusunun yapılması esnasında diş eti papiline zarar vermemek ve uygun anatomik formu, proksimal duvarları oluşturmak amacıyla kullanılır.
• Klinikte Kullanılanlar: Tofflemire, Ivory (yengeç), bölümlü matriks, oto-matriks, servikal matriks.

7. Diğer Restoratif Materyaller

7.1. Cam İyonomer Simanlar (CİS)

• Özellikleri:
  • En büyük avantajı hidrofilik yüzeylere absorbe olabilmesidir.
  • Sertleşme asit-baz reaksiyonu ile olur.
  • Kimyasal bağlanma, poliakrilik asidin karboksil grubu ile hidroksiapatitin kalsiyumu arasında iyonik bağ oluşmasıyla olur. Mineye daha iyi bağlanır.
  • Flor salınımı yapar (antikaryojenik).
  • Biyouyumludur, minimal preparasyon gerektirir, kenar uyumu iyidir.
  • İlk 24 saat tükürükten korunmalıdır.
  • Dezavantajları: Geleneksel olanları sık renklenir, fiziksel özellikleri zayıftır (aşınıp kırılabilirler), ilk uygulamada neme ve kurutmaya çok hassastır, translusentlikleri yoktur.
• Kullanım Alanları: Direkt ve indirekt restorasyonlarda kaide olarak, endodontide geçici dolgu olarak, yüksek çürük riski olan bireylerin ağız içi durumlarının hızlı stabilizasyonu için, çocuk hastalarda, kök çürüklerinde ve simantasyonda kullanılır.
• Sınıflandırma:
  • Tip 1: Yapıştırıcı olarak.
  • Tip 2: Restoratif materyal olarak.
  • Tip 3: Hızlı sertleşen kaide tipi simanlar ve fissür örtücü olarak.
• Geliştirilmiş CİS'ler:
  • Cam İyonomer Sermet Simanlar: Gümüş-kalay alaşım partikülleri veya altın gibi metallerle, camın yüksek ısı altında eritilip karıştırılmasıyla elde edilir.
  • Rezin Modifiye CİS (RMCİS): CİS + Rezin. Daha iyi sertleşme ve direnç, gelişmiş estetik ve translusentlik. Dişe kimyasal bağlanır, flor salar, sertliği artmıştır. Sertleşme asit-baz ve ışıkla olur.
  • Poliasit Modifiye Rezinler (Kompomer): Asit uygulaması gerekmez, biyouyumlu, flor salar, ışıkla sertleşir.
  • Yüksek Viskoziteli CİS (YVCİS): Geleneksel CİS ile arasındaki temel fark toz-likit oranındaki değişimdir. Daimi restorasyon materyali olarak da kullanılır. Mekanik özellikleri iyileştirilmiş, aşınma direnci artırılmış, çözünürlükleri azaltılmıştır.
  • Giomerler: Rezin matriks içine önceden reaksiyona girmiş cam doldurucular eklenmiştir.
  • Nano İyonomerler: Rezin modifiye CİS'e nano doldurucular eklenmiştir.
  • Cam Karbomer Simanlar: Nanopartiküller ve floroapatit içermesiyle CİS'ten ayrılır. Mekanik özellikleri ve dentine bağlanma gücü artmıştır.

7.2. Amalgam

• İçeriği: Gümüş, bakır, çinko, cıva ve kalaydan oluşan bir alaşımdır.
  • Gümüş: Sertliği, genleşmeyi, dayanıklılığı artırır.
  • Bakır: Gümüşle benzer etki gösterir ve renklenmeyi önler.
  • Çinko: Renklenmeyi önler, dayanıklılığı azaltır, gecikmiş genleşmeye sebep olur.
  • Cıva: Hem genleşmeyi hem akıcılığı artırır. Renklenmeyi ve poroziteyi önler.
• Fazları:
  • Gama Fazı: Gümüş-Kalay.
  • Gama 1 Fazı: Gümüş-Cıva. Matriksin en güçlü fazlarından, hacmin %60'ı.
  • Gama 2 Fazı: Kalay-Cıva. En dayanıksız ve korozyona en fazla uğrayan faz, hacmin %10'u. (Gama 2 fazını azaltmak için bakır oranı artırılmış non-gama 2 amalgamlar geliştirilmiştir.)
• Dezavantajları: Estetik açıdan zayıftır, cıva tehlikesi vardır, tamiri zordur, gerilme ve kopmaya karşı dayanıksızdır, ağızda galvanik akıma sebep olur, ısı ve elektrik akımını çok iyi iletir, diş dokularına bağlanmaz. Bu nedenlerle kullanımı azalmıştır.

8. Özel Durumlar ve Klinik Yaklaşımlar

8.1. Yüksek Çürük Riski

• Belirleme: DMFS (Çürük, Kayıp, Dolgulu Diş Yüzeyi Sayısı) > 0 olmalı. 2 aktif çürük ya da 1 düz yüzey lezyonu varsa yüksek risk. Tükürük akış hızı, tamponlama kapasitesi, tükürük ve plaktaki S.mutans, laktobasil ve maya sayılarına bakılır.
• Yaklaşım: Ağız-diş sağlığı eğitimi, floridli diş macunu, diş ipi kullanımı, fissür örtücü uygulamaları, floridli gargara veya jel, yılda 4 kez florid uygulaması, klorheksidin (CHX) gargara (2 hafta günde 2 kez), 3 ayda bir kontrol, ksilitollü sakız.
• Restorasyon Materyali: Rezin modifiye CİS ve kompomerler. Mine-sement bileşiminden aşağıda olan Sınıf II restorasyonlar için sandwich teknik (CİS üstü kompozit) kullanılmalı.

8.2. Ağız Kuruluğu (Kserostomi)

• Belirtileri: Kötü ağız kokusu, ağızda yapışma ve kuruluk, dilde yanma, çiğneme ve yutma zorluğu, sık sık susamak, dudaklarda kuruma ve ağız köşelerinde çatlama, dilde ve mukozada ülserler, çürük artışı, oral enfeksiyonlar.
• Tedavi Yaklaşımı:
  • İlaca bağlıysa tablet formu yerine şurup alınabilir.
  • Sulu gıda tüketimi artırılmalı, C vitamini alınmalı, şekersiz sakız çiğnenmeli.
  • Gliserin gibi kayganlaştırıcı ajanlarla mukozadaki hassasiyet önlenebilir.
  • Alkollü ağız bakım ürünleri, alkol ve sigara kullanılmamalı.
  • Ağız hijyenine dikkat edilmeli.
  • Abrasiv ajanları ve sodyum lauril sülfatı düşük ya da olmayan flor içeren diş macunları tercih edilmeli.
  • Tükürük akış hızını artırıcı gargaralar, çiğneme tabletleri kullanılabilir (örn. CPP-ACP (Tooth Mousse), Novamin).

8.3. Endodontik Tedavili Dişler

• Özellikleri: Dişin canlılığını kaybetmesine bağlı olarak nem kaybı görülür ve dişler elastikiyetini kaybeder, kırılganlaşır. Aşırı madde kaybı nedeniyle kırık görülebilir.
• Sınıflandırma (Madde Kaybına Göre):
  • Sınıf 1: Sadece endodontik giriş kavitesi olan, dört aksiyal duvarın da olduğu kaviteler.
  • Sınıf 2: Bir duvar kaybı olan mezio-okluzal veya disto-okluzal kaviteler.
  • Sınıf 3: İki duvar kaybı olan MOD kaviteler.
  • Sınıf 4: Tek duvarı olan, sadece bukkal veya lingual duvarın kaldığı kaviteler.
  • Sınıf 5: Kuronu tamamen kaybedilen dişler.
• Restorasyon Yaklaşımı: Kalan diş yapısının miktarı, okluzal kuvvetler, restoratif tedaviye olan ihtiyaç ve estetik gereksinimler göz önünde bulundurulmalı. Nonvital dişlerin restorasyonu için seçilen materyal diş yapısına benzer olmalı ve dişin mekanik direncini artıracak nitelikte olmalı. Sınıf 4-5 gibi durumlarda post ve kron uygulamaları düşünülebilir.

8.4. Çürüksüz Servikal Lezyonlar

Diş aşınmalarıyla oluşur.

• Abrazyon: Dişlerde fiziksel etkenlerle meydana gelen sert doku kayıpları (örn. yanlış diş fırçalama). Kama veya çanak şeklinde pürüzsüz parlak yüzeyler olarak görülür.
• Atrizyon: Dişlerin birbirleriyle olan temaslarıyla oluşan aşınmadır (örn. yaşlanma, bruksizm).
• Erozyon: Dişlerin asit ataklarından etkilenerek kimyasal olarak çözünmesidir (örn. asitli yiyecek/içecekler, kusmalar).
• Abfraksiyon: Aşırı okluzal streslerin etkisiyle oluşan aşınmalardır. Keskin kenarlı, pürüzsüz ve kama şeklinde yüzeyler görülür.
• Tedavi: Aşınmanın nedeni belirlenmeli, davranışsal değişiklikler yapılmalı (diyet, fırçalama), okluzal uyumlama ve koruyucu splint uygulamaları yapılabilir. Duyarlılık giderici tedaviler (macunlar, vernikler, topikal florür, dentin bağlayıcı ajan, lazer) uygulanabilir. Restorasyonunda geleneksel CİS, rezin modifiye CİS, kompomer, akışkan kompozit rezin kullanılır. İleri vakalarda lamine, kron veya köprü uygulanır.

9. Tükürük

9.1. Yapısı ve Faydaları

• Organik İçerik: Enzimler, immünoglobulinler, antibakteriyel proteinler, müsin, albümin, hormonlar, DNA ve virüsler.
• İnorganik İçerik: Sodyum, potasyum, klor, kalsiyum, fosfat, florür ve bikarbonat.
• Faydaları: Lokmayı kayganlaştırarak yutulmasını kolaylaştırır, dişleri ve diş etlerini yıkar, enzimlerle sindirime yardımcı olur, tampon sistemleriyle ağızdaki asitleri nötralize eder, içerdiği antibakteriyel ajanlarla bakteriyostatik etki yapar, inorganik maddelerle remineralizasyonu sağlar.

9.2. Çürük Üzerindeki Etkisi

• Çürük Yapıcı Etki: Tükürük pH'ı 5.5'in altına düşerse çürük oluşumunu destekler. Tükürük akım miktarının azalması ve tükürüğün yapışkanlığı/viskozitesinin artması çürüğü artırır.
• **Çürük Önleyic…