Yumuşama Dönemi: Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi

📚 Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi: Yumuşama Dönemi (Detant)

Kaynaklar: Bu çalışma materyali, sağlanan ders kaydı transkripti ve kopyalanmış metin kaynakları birleştirilerek hazırlanmıştır.

---

Giriş: Yumuşama Dönemi'ne Genel Bakış 🌍

Yumuşama Dönemi (Detant), Soğuk Savaş'ın ikinci yarısı olarak kabul edilen, uluslararası ilişkilerde çatışma yerine diyalog ve barış içinde bir arada yaşama arayışlarının öne çıktığı bir süreçtir. Bu dönem, nükleer savaşın yıkıcı etkilerinin farkına varılması, blokların iç sorunları ve Bağlantısızlar Hareketi'nin yükselişi gibi faktörlerin etkisiyle şekillenmiştir.

---

1. Yumuşama Dönemi'nin Tanımı ve Nedenleri 💡

• Tanım: Uluslararası ilişkilerde çatışma yerine diyalog yolunun tercih edilmesiyle barış içinde bir arada yaşama arayışlarıdır. Soğuk Savaş Dönemi içinde değerlendirilir.
• Nedenler:
  • Nükleer savaşın galibinin olmayacağı bilinci. ✅
  • Blokların iç problemleri. ✅
  • Bağlantısızlar Hareketi'nin etkisi. ✅

---

2. Yumuşama Dönemi Politikaları 🤝

Bu dönemde gerilimi azaltmaya yönelik önemli adımlar atılmıştır:

• Ping Pong Diplomasisi (1971) 🏓
  • 1971'de Japonya'daki Ping Pong Şampiyonası'nda ABD ve Çinli sporcular arasındaki dostluk üzerine ABD takımı Çin'e gösteri maçı için gitti.
  • Bu temas, iki ülke arasındaki ilk resmi temastır.
  • ABD Başkanı Nixon, 1972'de Çin'i ziyaret ederek Mao ile görüştü.
  • Çin, BM'ye daimi üye oldu.
• Nükleer Silahların Sınırlandırılması ☢️
  • Küba Krizi sonrası ABD ve SSCB, nükleer savaşın eşiğine gelmeleri üzerine stratejik silahların sınırlandırılması konusunda görüşmeler başlattı.
  • SALT-I Antlaşması (1972): ABD ve SSCB arasında imzalandı.
  • SALT-II Antlaşması (1979): SSCB'nin Afganistan'ı işgali üzerine ABD Kongresi onaylamadı.
  • Diğer Antlaşmalar: 1959 Antarktika, 1963 Nükleer Denemeleri Sınırlandırma, 1971 Deniz Yatağı, 1973 Nükleer Savaşa Engel Olma, 1974 Eşik, 1977 Çevreyi Değiştirmeyi Yasaklama Antlaşmaları.
• Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (AGİK) ve Helsinki Nihai Senedi (1973-1975) 🇪🇺
  • Yumuşama süreciyle birlikte Avrupa'da güvenlik ve iş birliğinin artırılması amacıyla Helsinki'de toplandı.
  • ABD ve Kanada ile Arnavutluk hariç tüm Avrupa devletleri, iş birliğini artırmaya yönelik Helsinki Nihai Senedi'ni imzaladılar.
  • Temel İlkeler: Egemen eşitlik, sınırlara saygı, sorunların barışçıl çözümü, iç işlerine karışmama, toprak bütünlüğünün korunması, kuvvet kullanmaktan kaçınma.
  • ⚠️ Önemli Not: Rusya, 2014'te Kırım'ı ilhakıyla bu senedi çiğnemiştir.

---

3. Bağlantısızlar Hareketi 🌐

Doğu ve Batı Blokları dışında yeni bir güç olarak ortaya çıkmıştır.

• Liderler: Yugoslavya'dan Tito, Hindistan'dan Nehru, Mısır'dan Nasır.
• Bandung Konferansı (1955): Hareketin temelleri atıldı. "Barış İçinde Bir Arada Yaşamanın Beş İlkesi" yayınlandı. NATO üyesi Türkiye ve Sosyalist Blok'tan Çin de katıldı.
• Belgrat Zirvesi (1961): Bağlantısızlar resmen kuruldu (Türkiye katılmadı).
• Beş İlke: Siyasal bağımsızlık, askeri ittifaklara katılmama, ikili ittifaklara katılmama, topraklarında yabancı askeri üsse izin vermeme, bağımsızlık savaşlarını destekleme.
• Etkisini Yitirmesi: Liderlerin ölümü, Mısır'ın ABD taraftarlığına geçmesi, az gelişmiş ülkelerin IMF'ye bağımlı hale gelmesi, Doğu Bloku'nun dağılmasıyla iki kutupluluğun sona ermesi gibi nedenlerle etkisi azaldı.

---

4. Yumuşama Dönemi Çatışmaları ⚔️

Yumuşama arayışlarına rağmen önemli kriz ve çatışmalar da yaşanmıştır:

• U2 Krizi (1960): ABD'ye ait U-2 casus uçağının SSCB topraklarında düşürülmesiyle iki süper güç arasında gerginlik yaşandı.
• Küba (Ekim Füzeleri) Buhranı (1962): 🚀
  • SSCB'nin Küba'ya nükleer füze yerleştirmesi üzerine ABD, Küba'yı abluka altına aldı.
  • Nükleer savaşın eşiğine gelindi ancak "dehşet dengesi" nedeniyle uzlaşmaya varıldı.
  • SSCB, Küba'daki füzeleri söktü; karşılığında ABD de Türkiye'deki Jüpiter füzelerini söktü.
  • ⚠️ Türkiye için Önemi: ABD'nin güvenilirliği sorgulanmaya başlandı.
• Vietnam Savaşı (1965-1973): 🇻🇳
  • Komünizm (Kuzey Vietnam) ve Kapitalizm (Güney Vietnam) arasındaki ideolojik savaştır.
  • ABD, büyük bir orduyla dahil olmasına rağmen 1973'te barış antlaşmasıyla bölgeden çekildi.
  • Kuzey Vietnam, Güney Vietnam'ı kontrol altına alarak Birleşik Vietnam Sosyalist Cumhuriyeti'ni kurdu.
  • Brejnev Doktrini (1968): SSCB, komünizmi korumak için herhangi bir komünist ülkeye müdahale edebileceğini açıkladı.
  • Nixon Doktrini (1968): ABD, Vietnam tarzı savaşlara girmeyeceğini, müttefiklerine ekonomik ve teçhizat yardımıyla yetineceğini belirtti.
  • Muhammed Ali Clay: Vietnam'a asker olarak gitmeyi reddettiği için hapis cezası alan ve lisansı iptal edilen Muhammed Ali, ABD'de savaş karşıtlığının sembolü oldu.
• Arap-İsrail Savaşları ve Ortadoğu Gelişmeleri 🕌
  • Savaşlar: 1948, 1956, 1967 (Altı Gün Savaşı), 1973 (Yom Kippur Savaşı).
  • 1967 Savaşı Filistinli Mülteciler Sorunu'nu, 1973 Savaşı ise küresel Petrol Krizi'ni tetikledi.
  • Camp David Antlaşmaları (1978-1979): 🕊️
    • ABD Başkanı Jimmy Carter'ın arabuluculuğuyla İsrail Başbakanı Menaheim Begin ve Mısır Lideri Enver Sedat arasında imzalandı.
    • Mısır, İsrail'i resmen tanıyan ilk Arap devleti oldu.
    • Filistin'e özerklik verildi.
    • ⚠️ Tepkiler: Arap devletleri Mısır'a ambargo koydu, Enver Sedat 1981'de suikast sonucu öldürüldü.
  • İslam İşbirliği Teşkilatı (1969): Kudüs'te Mescid-i Aksa'nın kundaklanması üzerine Fas'ın çağrısıyla 24 İslam ülkesi tarafından kuruldu. Merkezi Cidde'dedir. İlk adı İslam Konferansı Örgütü'dür. Ekmeleddin İhsanoğlu, teşkilatın ilk ve tek Türk genel sekreteridir.
  • OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Teşkilatı - 1960) / OAPEC (Arap Petrol İhraç Eden Ülkeler Teşkilatı - 1968):
    • 1973 Arap-İsrail Savaşı'nda İsrail'e destek olan ülkelere petrol ambargosu koyarak 1973 Petrol Krizi'ni tetiklediler.
    • Petrol fiyatları 4 kat arttı, küresel ekonomide durgunluk ve enflasyon yaşandı.
• Irak-İran Savaşı (1980-1988): 🇮🇶🇮🇷
  • Nedenler: Basra Körfezi'ne hakim olma arzusu, Şattülarap Su Yolu'nun paylaşılamaması, İran Devrimi'nin Irak'taki Şii nüfus üzerindeki etkisi, İran'ın Irak'taki Kürt isyancıları desteklemesi.
  • Sonuçlar: 1988'de ateşkesle savaş öncesi duruma dönüldü. 1 milyon can kaybı, 150 milyar dolar maddi kayıp. 1988'de Kürtlere karşı kimyasal silah kullanılarak Halepçe Katliamı yaşandı.
  • İrangate Olayı (1986): ABD'nin Irak-İran Savaşı'nda İsrail üzerinden İran'a gizlice silah sattığının ortaya çıkmasıyla ABD Başkanı Reagan zor durumda kaldı.

---

5. Küresel Ekonomik, Bilimsel, Sosyal ve Kültürel Gelişmeler 📈🔬🎭

• Ekonomi: "Muhteşem Otuzlar" (1945-1975) olarak anılan büyüme dönemi yaşandı. "Refah Devleti" anlayışı yaygınlaştı.
• Bilim ve Teknik:
  • 1962: İlk haberleşme uydusu Telstar-1.
  • 1963: İlk kadın kozmonot Valentina Tereşkova (SSCB).
  • 1965: İlk uzay yürüyüşü Alexei Leonov (SSCB).
  • 1969: Neil Armstrong Ay'a ayak basan ilk kişi (ABD).
  • Robot teknolojisi, kalp nakli, mikro işlemci, video kaset, hafıza kartı, kişisel bilgisayar, ARPANET (internetin temeli), nötron bombası, tıbbi görüntüleme (MR), Hepatit B aşısı, Compact Disk (CD) gibi yenilikler.
• Sosyal ve Kültürel:
  • Kadınların sosyal hayattaki etkinliği arttı.
  • "Rock And Roll", "Heavy Metal" gibi müzik türleri yayıldı.
  • ABD'de "Hippiler" (68 kuşağı) alternatif yaşam arayışlarına girdi.
  • Çin'de Mao liderliğinde "Kültür Devrimi" (1966-1969) yaşandı.
  • Martin Luther King: Şiddet karşıtı ve ırkçılığa karşı görüşleriyle tanındı, 1964 Nobel Barış Ödülü'nü aldı. "Bir Hayalim Var" konuşmasıyla ünlüdür.
  • Malcolm X: Müslüman siyasi temsilci ve insan hakları savunucusu, siyahi insanların haklarını savundu.

---

6. Yumuşama Dönemi'nde Türkiye ve Bunalımlı Yıllar 🇹🇷

Türkiye, bu dönemde hem dış politikada önemli krizler yaşadı hem de iç politikada darbelerle sarsıldı.

6.1. Türk Dış Politikası

• Kıbrıs Meselesi 🇨🇾
  • Sorunun Ortaya Çıkışı: 1954'te Yunanistan'ın BM'ye başvurarak Kıbrıs'ta self-determinasyon (Enosis) talebi reddedildi. Kıbrıslı Rumlar, adayı Yunanistan'a katma idealiyle EOKA terör örgütünü kurdu.
  • Türkiye'nin Politikası: Adanın taraflar arasında taksim edilmesi.
  • Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT - 1958): Kıbrıs Türkleri, artan Rum baskısı nedeniyle savunma amaçlı kurulan örgütleri birleştirerek TMT'yi kurdu. (Kurucusu Rauf Denktaş)
  • Zürih (1959) ve Londra (1959) Antlaşmaları: Türkiye, Yunanistan ve İngiltere arasında Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kuruluşu ve garantörlük antlaşması imzalandı. Dr. Fazıl Küçük, Türk tarafının temsilcisiydi.
  • Kıbrıs Cumhuriyeti (1960): Bu antlaşmalar neticesinde kuruldu.
  • Akritas Planı ve Kanlı Noel (1963): Rumlar, Enosis için Türkleri adadan göçe zorlamayı hedefleyen eylemler başlattı. 21 Aralık 1963'te "Kanlı Noel" olayları yaşandı. Lefkoşa, İngiliz generalin çizdiği "Yeşil Hat" ile ikiye ayrıldı.
  • 1964 Türk Müdahalesi Girişimi ve Johnson Mektubu: Türkiye'nin müdahale edeceği uyarısı üzerine ABD Başkanı Johnson, Başbakan İnönü'ye müdahaleye karşı çıkan bir mektup gönderdi. İnönü, "Dostlarımız ve düşmanlarımız bize karşı birleşmiştir" sözüyle tepki gösterdi. Pilot Yüzbaşı Cengiz Topel, ilk Kıbrıs şehidi oldu.
  • Kıbrıs Barış Harekatı (20 Temmuz 1974): 🇹🇷
    • 15 Temmuz 1974'te Nikos Sampson liderliğindeki EOKA'nın darbe yaparak Kıbrıs Helen Cumhuriyeti'ni ilan etmesi üzerine Türkiye, garantörlük antlaşmasına dayanarak "Ayşe tatile çıksın" parolasıyla harekatı başlattı.
    • Türkiye, adanın %38'ini kontrol altına aldı.
    • Sonuçları: ABD, Türkiye'ye ambargo uyguladı (1974-1978). Türkiye, ABD üs ve tesislerine el koydu.
    • Kıbrıs Türk Federe Devleti (1975): BM'nin Kıbrıs Rumlarını "Kıbrıs Cumhuriyeti" olarak tanıması üzerine Rauf Denktaş liderliğinde kuruldu.
    • Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC - 1983): 15 Kasım 1983'te kuruldu. Bağımsızlık kararı dünya tarafından tanınmamıştır.
• Türkiye ve Yunanistan Arasında Diğer Sorunlar 🇬🇷
  • Ege Adaları Sorunu: Yunanistan'ın Lozan Antlaşması'na aykırı olarak Ege Adaları'nı silahlandırması.
  • Kıta Sahanlığı: Deniz tabanındaki kaynakların paylaşımı. 1976 Bern Deklarasyonu ile girişimde bulunmama kararı alındı.
  • Karasuları: Yunanistan'ın karasularını 12 mile çıkarma arzusu, Türkiye tarafından savaş nedeni sayılmıştır.
  • FIR Hattı (Ege Hava Sahası): 1952'de kontrolü Yunanistan'a bırakıldı. Kıbrıs Harekatı sırasında Türkiye kendi FIR Hattı'nı ilan etti. 1980'de NATO arabuluculuğuyla sorun çözüldü ancak zaman zaman ihlal suçlamaları devam etmektedir.
• Ermeni Diasporası ve ASALA Terörü 🇦🇲
  • ASALA (Ermenistan'ın Kurtuluşu İçin Gizli Ermeni Ordusu - 1975): Agop Agopyan tarafından kurulan terör örgütü, çoğu diplomat olan 41 Türk'ü şehit etti.
  • Türk istihbaratının çalışmalarıyla tasfiye edildi.
  • Ermeni Diasporası: Sözde soykırımı tanıtmak için kamuoyu faaliyetlerinde bulunmaktadır.
  • Peynir/Futbol Diplomasisi (2008): Türkiye'nin Ermenistan ile ilişkileri normalleştirme girişimleri sonuçsuz kaldı.

6.2. Türk İç Politikası ve Bunalımlı Yıllar 🇹🇷

• 27 Mayıs 1960 Darbesi 🔫
  • Demokrat Parti'nin (DP) muhalefete karşı sertleşen politikaları ve artan gerginlik ortamında gerçekleşti.
  • Cemal Gürsel liderliğindeki Milli Birlik Komitesi (MBK) DP iktidarına son verdi.
  • DP kapatıldı, TBMM ve 1924 Anayasası'na son verildi.
  • DP yöneticileri Yassıada Mahkemeleri'nde yargılandı. Başbakan Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan idam edildi.
  • 14'ler Olayı: MBK üyesi 14 subay ihraç edildi.
  • 147'ler Olayı: Üniversitelerden 147 akademisyen ihraç edildi.
  • Talat Aydemir Olayı (1962): Başarısız bir darbe girişimi.
• 1961 Anayasası 📜
  • Milli Birlik Komitesi tarafından oluşturulan Kurucu Meclis hazırladı.
  • Referandum ile kabul edilen ilk anayasadır.
  • Temel hak ve özgürlüklerin en geniş şekilde düzenlendiği anayasadır.
  • İlk kez Anayasa Mahkemesi kuruldu.
  • Güçler ayrılığı ilkesi gerçekleştirildi.
  • İki meclisli sisteme geçildi (TBMM ve Cumhuriyet Senatosu).
• 1961-1971 Arası Türkiye: İsmet İnönü başbakanlığında ilk koalisyon hükümeti kuruldu. Adalet Partisi (AP) Süleyman Demirel liderliğinde iktidar oldu. 68 Gençlik Hareketleri Türkiye'yi de etkiledi (Amerikan 6. Filosu protestoları, ODTÜ'de ABD Büyükelçisi Robert Commer'in arabasının yakılması).
• 12 Mart 1971 Muhtırası 📝
  • Genelkurmay Başkanı Memduh Tağmaç liderliğindeki TSK Komuta Heyeti, gençlik hareketinin yarattığı kriz ortamında görevini yapamadığı gerekçesiyle Demirel Hükümeti'ne muhtıra vererek istifasını istedi.
  • Muhtıra sonrası Nihat Erim başkanlığında partiler üstü kabine kuruldu.
  • CHP (Bülent Ecevit) + MSP (Necmettin Erbakan) hükümeti Kıbrıs Barış Harekatı'nı gerçekleştirdi.
• 12 Eylül 1980 Darbesi 💥
  • 1970'li yıllarda artan ekonomik sıkıntılar, gençlik çatışmaları, sosyal kaos ve siyasi istikrarsızlık (1971-79 arası on bir hükümet) ortamında gerçekleşti.
  • Genelkurmay Başkanı Kenan Evren liderliğinde ordu, "Bayrak Harekatı" adıyla yönetime el koydu.
  • Meclis, partiler, sivil toplum örgütleri kapatıldı. 1961 Anayasası rafa kaldırıldı.
  • Milli Güvenlik Konseyi (MGK) yönetimi üstlendi.
• 1982 Anayasası ⚖️
  • Prof. Dr. Orhan Aldıkaçtı başkanlığında hazırlanan komisyon tarafından hazırlandı.
  • 1982 referandumu ile kabul edildi.
  • Halk tarafından kabulüyle Kenan Evren 7. Cumhurbaşkanı seçildi.
  • 1961 Anayasası'na göre temel hak ve özgürlükler sınırlandırıldı, güvenlik ön plana çıktı.
  • Senato kaldırıldı, tek meclis sistemi benimsendi.
  • Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK) oluşturuldu.
• Anavatan Partisi İktidarı (1983-1991): 1983 seçimleriyle Turgut Özal başbakanlığında iktidara geldi. Özal, 1989-1993 yılları arasında Cumhurbaşkanlığı da yaptı.
• Ekonomik Gelişmeler 💰
  • Devlet Planlama Teşkilatı (DPT - 1960): Planlı kalkınma için kuruldu. Beş Yıllık Kalkınma Planları uygulandı.
  • İthal İkameci Model: Daha önce ithal edilen ürünlerin yurt içinde üretilmesi. Devrim otomobili (1961) ve Murat 124 (1966) gibi yerli üretimler yapıldı.
  • Haşhaş Krizi (1970-1974): ABD'nin uyuşturucuyla mücadele kapsamında Türkiye'den haşhaş üretiminin yasaklanması talebi, Ecevit Hükümeti tarafından reddedilince ABD ile kriz yaşandı.
  • 24 Ocak Kararları (1980): Ekonomide kötü gidişe son vermek ve karma ekonomiden serbest piyasa ekonomisine geçişi sağlamak amacıyla Turgut Özal tarafından hazırlandı. İthal ikameci modelden ihracata dayalı ekonomik modele geçildi.
• Sosyo-Kültürel Gelişmeler 📺🎶
  • 1962: TÜBİTAK kuruldu.
  • 1961: Almanya başta olmak üzere birçok Avrupa ülkesiyle antlaşmalar yapılarak Türk işçiler Avrupa'ya gönderildi (dış göç).
  • 1968: TRT yayınları başladı. 1984'te tamamen renkli yayına geçti.
  • 1990: İlk özel televizyon kanalı yayına başladı.
  • 1963: Metin Erksan'ın "Susuz Yaz" filmi Berlin Film Festivali'nde "Altın Ay" ödülünü kazandı (uluslararası ödül alan ilk film).
  • 1964: Antalya Film Festivali düzenlenmeye başlandı.
  • 1965: Altın Mikrofon Yarışması düzenlendi.
  • "Hababam Sınıfı" serisi büyük beğeni topladı.
  • Cem Karaca, Erkin Koray, Moğollar ve Barış Manço öncülüğünde Anadolu-Rock müzik tarzı oluştu.

---

KPSS Özel Bölüm: Özet, Ezber Teknikleri ve Zor Sorular 📊

Özet ✅

Yumuşama Dönemi, Soğuk Savaş'ın ortasında gerilimi azaltma çabalarıyla öne çıkan, ancak aynı zamanda bölgesel çatışmaların ve iç karışıklıkların da yaşandığı bir süreçtir. Ping Pong Diplomasisi, SALT antlaşmaları ve Helsinki Nihai Senedi gibi adımlarla uluslararası iş birliği artırılmaya çalışılırken, Küba Buhranı, Vietnam ve Arap-İsrail Savaşları gibi olaylar küresel gerilimi tırmandırmıştır. Türkiye için bu dönem, 1960, 1971 ve 1980 darbeleriyle iç politikada büyük çalkantılar yaşarken, Kıbrıs Barış Harekatı ile dış politikada önemli bir başarıya imza atmıştır. Ekonomide ithal ikamecilikten ihracata dayalı modele geçiş ve sosyo-kültürel alanda önemli gelişmeler yaşanmıştır.

Ezber Teknikleri 🧠

• Yumuşama Nedenleri (N-İ-B): Nükleer savaş bilinci, İç problemler, Bağlantısızlar Hareketi.
• Bağlantısızlar Liderleri (T-N-N): Tito (Yugoslavya), Nehru (Hindistan), Nasır (Mısır).
• Helsinki Nihai Senedi İlkeleri (E-S-B-İ-T-K): Egemen eşitlik, Sınırların ihlal edilmezliği, Barışçıl çözüm, İç işlerine karışmama, Toprak bütünlüğü, Kuvvet kullanmaktan kaçınma.
• Türkiye Darbeleri Kronolojisi (60-71-80): 1960 Darbesi, 1971 Muhtırası, 1980 Darbesi.
• Kıbrıs Olayları Anahtar Kelimeleri: Enosis, EOKA, TMT, Zürih/Londra, Akritas Planı, Kanlı Noel, Johnson Mektubu, Ayşe Tatile Çıksın, KKTC.

Sık Karıştırılan Bilgiler ⚠️

• 1960 Darbesi vs. 12 Mart Muhtırası vs. 12 Eylül Darbesi:
  • 1960: İlk askeri darbe, DP iktidarına son verdi, Menderes idam edildi, 1961 Anayasası hazırlandı.
  • 1971: Muhtıra ile hükümet istifa ettirildi, ara rejim dönemi, Nihat Erim hükümeti.
  • 1980: En kapsamlı darbe, tüm siyasi kurumlar kapatıldı, Kenan Evren liderliği, 1982 Anayasası hazırlandı.
• SALT-I ve SALT-II: SALT-I imzalandı ve yürürlüğe girdi. SALT-II ise SSCB'nin Afganistan işgali nedeniyle ABD Kongresi tarafından onaylanmadı.
• Camp David Antlaşmaları: Mısır'ın İsrail'i tanıdığı ilk Arap devleti olması ve Enver Sedat'ın suikastına yol açması. Arap dünyasındaki tepkileri unutmayın.
• Petrol Krizi: 1973 Arap-İsrail Savaşı'nın bir sonucudur ve OPEC/OAPEC'in ambargosuyla tetiklenmiştir.

KPSS Tarzı Zor Sorular ❓

1. Yumuşama Dönemi'nde uluslararası ilişkilerde gerilimi azaltmaya yönelik atılan adımlardan biri olan Helsinki Nihai Senedi'nin temel ilkeleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz? A) Egemen eşitlik ve egemenliğe saygı B) Sınırların ihlal edilmezliği C) Sorunların barışçıl çözümü D) İç işlerine karışmama E) Ortak savunma ittifakları kurma

   • Cevap: E (Ortak savunma ittifakları kurma, Bağlantısızlar Hareketi'nin ilkelerine aykırıdır ve Helsinki Senedi'nin ruhuna terstir.)

2. 1960-1980 yılları arasında Türkiye'de yaşanan iç siyasi gelişmelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? A) 27 Mayıs 1960 Darbesi sonucunda Başbakan Adnan Menderes idam edilmiştir. B) 1961 Anayasası, temel hak ve özgürlükleri genişleten ve Anayasa Mahkemesi'ni kuran bir yapıya sahiptir. C) 12 Mart 1971 Muhtırası, TSK'nın doğrudan yönetime el koyduğu bir darbedir. D) 12 Eylül 1980 Darbesi sonrasında Kenan Evren Cumhurbaşkanı olmuştur. E) 1982 Anayasası ile güvenlik ön plana çıkmış ve Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK) kurulmuştur.

   • Cevap: C (12 Mart 1971 bir muhtıradır, TSK doğrudan yönetime el koymamış, hükümetin istifasını istemiştir.)

3. Yumuşama Dönemi'nde Ortadoğu'da yaşanan gelişmelerden biri olan Camp David Antlaşmaları'nın sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez? A) Mısır, İsrail'i tanıyan ilk Arap devleti olmuştur. B) Filistin'e özerklik verilmesi kararlaştırılmıştır. C) Arap devletleri, Mısır'a karşı ambargo uygulamıştır. D) Antlaşmalar sonucunda Enver Sedat suikasta uğramıştır. E) İsrail, işgal ettiği tüm Arap topraklarından çekilmiştir.

   • Cevap: E (İsrail, Camp David Antlaşmaları ile tüm işgal ettiği Arap topraklarından çekilmemiştir; bu, antlaşmanın kapsamı dışında kalmıştır.)