Kaynak Bilgisi: Bu çalışma materyali, bir dersin sesli transkripti ve kullanıcı tarafından sağlanan metin (PDF/PowerPoint metinleri) kaynaklarından derlenmiştir.

---

📚 Türkçe Yazım Kuralları: Kapsamlı Bir Çalışma Rehberi

Türkçe, zengin ve köklü bir dil olup, doğru ve etkili iletişim için yazım kurallarına riayet etmek büyük önem taşımaktadır. Akademik metinlerden günlük yazışmalara kadar her alanda dilin doğru kullanımı, anlaşılırlığı ve güvenilirliği artırır. Bu rehber, Türkçenin yazım standartlarına uygun, akademik ve profesyonel bir çerçeve sunarak dilin doğru kullanımına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

1. Birleşik Kelimelerin Yazımı ✅

Birleşik kelimelerin yazımında temel kural, kelimelerden birinin veya her ikisinin anlam değişmesine uğraması durumunda bitişik yazılmalarıdır.

1.1. Anlam Kayması Olan Birleşik Kelimeler

Kelime gruplarından biri veya her ikisi gerçek anlamını yitirerek yeni bir kavramı karşıladığında bitişik yazılırlar.

• Hayvan Adları: danaburnu (böcek), kababurun (balık), yeşilbaş (ördek), yalıçapkını (kuş)
• Bitki Adları: keçiboynuzu, kuşburnu, turnagagası, kazkanadı (oyun), kırlağıçkuyruğu (işaret), koçboynuzu (desen), köpekkuyruğu (yağlı güreş), sıçandişi (dikiş), balgümeci (dikiş), ayşekadın (fasulye), meryemanaotu, altınbaş (kavun), katırtırnağı, kuşyemi
• Hastalık Adları: itdirseği (arpacık), delibaş, karabaş
• Alet, Araç vb. Adları: balıkgözü (halka), deveboynu (boru), kargaburnu (alet), kedigözü (lamba)
• Oyun Adları: beştaş, dokuztaş, üçtaş
• Yıldız Adları/Kümeleri: Altıkardeş, Arıkovanı, Büyükayı, Demirkazık (yıldız), Küçükayı, Kervankıran (yıldız), Samanyolu
• Renk Adlarıyla Kurulan Bitki, Hayvan veya Hastalık Adları: akbasma, karadut, beyazsinek, sarıçiçek, mavihastalık, karakarga, yeşilbiber, maviküf, kırmızıbiber, yeşilzeytin, bozayı, alacamenekşe, aksu, karasinek
• Yiyecek Adları: hanımgöbeği (tatlı), kadınbudu (köfte), kedidili (bisküvi), dilberdudağı (tatlı), tavukgöğsü (tatlı), vezirparmağı (tatlı), bülbülyuvası (tatlı), kuşlokumu (kurabiye), alinazik (kebap)

1.2. Kalıplaşmış Birleşik Kelimeler

• Sıfat-fiil Ekleriyle Kurulanlar: -an/-en, -r/-ar/-er/-ır/-ir, -maz/-mez ve -mış/-miş ekleriyle kurulan kalıplaşmış birleşik kelimeler bitişik yazılır.
  • Örnekler: alaybozan, akımtoplar, cankurtaran, değerbilmez, barışsever, çöpçatan, dalgakıran, değerbilir, hacıyatmaz, vatansever, kuşkonmaz, hayvansever, gökdelen, iyilikbilir, çokbilmiş, külyutmaz, konuksever, güngörmüş, kadirbilmez.
• Ses Düşmesine Uğrayanlar:
  • Örnekler: birbiri (biri biri), niçin (ne için), kaynana (kayın ana), pazartesi (Pazar ertesi), kaynata (kayın ata), sütlaç (sütlü aş), nasıl (ne asıl).
• Somut Yer Bildirmeyen Alt, Üst ve Üzeri Sözleri:
  • Örnekler: ayakaltı (mecaz), ayaküstü, bayramüstü, gözaltı (gözetim), öğleüstü, suçüstü, gerçeküstü, akşamüstü, olağanüstü, yüzüstü.
• Kurallı Birleşik Fiiller: Yeterlik, tezlik, yaklaşma, sürerlik fiilleri bitişik yazılır.
  • Örnekler: düşünebilmek, sevebilmek, uyuyakalmak, alıvermek, bakakalmak, gidedurmak, çıkagelmek, süregelmek, gülüvermek, yazadurmak, düşeyazmak.
• İkinci Kelimesi Belirli Geçmiş Zaman Ekiyle Kalıplaşmış:
  • Örnekler: albastı, çıtkırıldım, imambayıldı, papazkaçtı, gecekondu, gündöndü, serdengeçti.
• Her İki Kelimesi de Belirli Geçmiş Zaman veya Geniş Zaman Eki Almış ve Kalıplaşmış:
  • Örnekler: dedikodu, oldubitti, kaptıkaçtı, konargöçer, okuryazar, biçerdöver, yanardöner.

1.3. Özel Adlar ve Yer Adları

• Kişi Adları, Soyadları ve Lakaplar: Mustafa Kemal Atatürk, Tepedelenli Ali Paşa, Yirmisekiz Çelebi Mehmet, Sait Faik Abasıyanık, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Ahmet Hamdi Tanpınar, Alper.
• İl, İlçe, Semt vb. Yer Adları: Gümüşhane, Pınarbaşı, Çanakkale, Şebinkarahisar, Afyonkarahisar, Beşiktaş, Kabataş.
• Şehir, Köy, Mahalle, Dağ, Tepe, Deniz, Göl, Irmak, Su, Çay vb. Kelimelerle Kurulmuş Yer Adları: Eskişehir, Akşehir, Yenişehir, Korukent, Yenimahalle, Batıkent, Tınaztepe, Seyrantepe, Atakent, Uludağ, Zafertepe, İncesu, Kocatepe, Karadeniz, Kızıldeniz, Akdeniz.
• Kişi Adları ve Unvanlarından Oluşmuş Yer ve Kuruluş Adları (Unvan Sonda İse): Ertuğrulgazi ilçesi, Gazi Osmanpaşa Mahallesi, Davutpaşa, Mustafabey Caddesi, Necatibey Caddesi.

1.4. Yabancı Kökenli Kurallara Göre Oluşturulanlar

• Farsça Kurala Göre: Kuvayımilliye, Misakımillî, suikast, gayrimeşru, hamdüsena, Divanıhümayun, hercümerç, ehvenişer, erkânıharp, hüsnükuruntu, gayrimenkul, âlemşümul, cihanşümul, dârıdünya, ehlibeyit.
• Arapça Kurala Göre: dârüssıla, darülfünun, darülaceze, aliyyülâlâ, ceffelkalem, hıfzıssıhha, hüvelbaki, şeyhülislam, velhasıl, fevkalade, fevkalbeşer, maşallah, aleykümselam, Allahualem, inşallah.

1.5. Hane, Name, Zade ve -zede ile Oluşturulanlar

• Örnekler: yazıhane, kahvehane, siyasetname, dershane, seyahatname, şehzade, kanunname, halazade, selzede, amcazade, afetzede, kazazede.
• ⚠️ Önemli Not: "eczane", "hastane", "postane" ve "pastane" sözcüklerinde "ha" hecesi düşmüştür. Ancak "şifahane" sözcüğünde "ha" hecesi korunur.

1.6. Baş ve Ev Sözcükleriyle Kurulanlar

• "Baş" Sözüyle Kurulanlar: başhekim, başhemşire, başkahraman, başkent, aşçıbaşı, onbaşı, yüzbaşı, binbaşı, başköşe, mehterbaşı.
• "Ev" Sözüyle Kurulanlar: aşevi, yayınevi, bakımevi, çayevi, kitabevi.
• ⚠️ Önemli Not: "ocak" sözcüğüyle kurulan kelimeler ayrı yazılır (baba ocağı, ana ocağı, asker ocağı).

1.7. Kuruluş Adları ve Müzik Makamları

• Kuruluş Adları: Kanunda bitişik geçen veya bitişik olarak tescil ettirilmiş olan kuruluş adları bitişik yazılır.
  • Örnekler: İçişleri Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, Yükseköğretim Kurulu, Açıköğretim Fakültesi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi.
• Müzikte Kullanılan Makam Adları: acembuselik, hisarbûselik, muhayyerkürdî.
• ⚠️ Önemli Not: Bir sıfatla oluşturulan usul adlarında sıfat ayrı yazılır (ağır aksak, yürük aksak, yürük semai).

2. İkilemelerin Yazılışı 📝

• Genel Kural: İkilemeler ayrı yazılır.
  • Örnekler: adım adım, güzel güzel, eğri büğrü, süklüm püklüm, kırk elli, üç beş, elli elli beş, at mat, çocuk mocuk, dolap molap, kitap mitap, ayı mayı, el ele, iç içe, baştan başa, ardı ardına, boşu boşuna, ucu ucuna, nesilden nesile.
• 💡 Uyarı: "m, p, r, s" ünsüzleriyle kurulan pekiştirmeli söyleyişler bitişik yazılır.
  • Örnekler: pespembe, sus pus (olmak), birdenbire, tastamam, enikonu, alışveriş, kıpkırmızı, karmakarışık, gitgide, mosmor, hıncahınç, birebir (etkisi kesin olan).

3. Yardımcı Fiillerin (Eylemlerin) Yazılışı 💡

Etmek, edilmek, eylemek, olmak, olunmak yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiillerde, ilk kelimede herhangi bir ses düşmesi, değişmesi veya türemesi yoksa ayrı yazılır. Ancak herhangi bir ses olayı yaşanırsa bu sözcükler bitişik yazılır.

• Ses Olayı Yoksa (Ayrı Yazılır): alt etmek, arz etmek, azat etmek, el etmek, terk etmek, var olmak, yok etmek, fark etmek, farz etmek, kuşku etmek.
• Ses Olayı Varsa (Bitişik Yazılır): zannetmek (zan + etmek), kaybetmek (kayıp + etmek), sabretmek (sabır + etmek), kastetmek (kasıt + etmek), hissetmek (his + etmek), kaydolmak (kayıt + olmak), kaybolmak (kayıp + olmak), reddetmek (ret + etmek), sırrolmak (sır + olmak), gasbetmek (gasp + etmek), mahvetmek (mahv + etmek).
• ⚠️ Uyarı: Bir emek karşılığı hakkı olan şeyi elde etmek anlamı taşıyan "hak etmek" sözcüğü ayrı yazılırken, maden, ağaç, taş üzerine elle yazı veya şekil oymak anlamı taşıyan ve ünsüz türemesi yaşanan "hakketmek" sözcüğü bitişik yazılır.
• 💡 Önemli Not: Yardımcı fiille kurulmuş ve ses olayı yaşanmamasına rağmen gelenekleşmiş biçimde bitişik yazılan sözcükler de vardır: defetmek, defolmak, katetmek, menetmek, tabetmek.

4. Sayıların Yazılışı 📊

• Harflerle Yazım: Sayılar harflerle de yazılabilir ve birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır.
  • Örnekler: on dört gün, iki yüz yirmi bir kişi, yüz soru.
• ⚠️ Uyarı: "Asır" anlamına gelen "yüzyıl" sözcüğü ile belgisizlik anlamı taşıyan "binbir" sözcüğü bitişik yazılır.
• Ticari Belgeler: Para ile ilgili işlemlerle senet, çek vb. ticari belgelerde geçen sayılar bitişik yazılır.
  • Örnek: 650,35 (altıyüzelliTL, otuzbeşkr.).
• Büyük Sayılar: Dört veya daha çok basamaklı sayıların kolay okunabilmesi amacıyla içinde geçen bin, milyon, milyar ve trilyon sözleri harfle yazılabilir.
  • Örnekler: 1 milyar 500 milyon insan, 3 bin 255 silgi, 8 trilyon 412 milyar.
• Üçlü Gruplara Ayırma: Dört veya daha çok basamaklı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve aralarına nokta konur.
  • Örnekler: 1.250, 12.555, 801.987, 1.345.978.
• Kesirler: Sayılarda kesirler virgülle ayrılır.
  • Örnekler: 5,2 (5 tam, onda 2); 25,26 (25 tam, yüzde 26).
• Rakam Kullanımı: Saat, para tutarı, ölçü, istatistik verilere ilişkin sayılarda rakam kullanılır. Saatler ve dakikalar metin içinde yazıyla da yazılabileceği gibi rakamla da gösterilebilir.
  • Örnekler: 17.00'de, 11.15'te, 25 kilogram, 150 kilometre, dokuzu on geçe, yediye çeyrek kala, sekizi on dakika üç saniye geçe, saat dokuzda.
• Sıra ve Üleştirme Sayıları: Sıra sayıları yazıyla ve rakamla gösterilebilir. Ancak üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla belirtilir.
  • Örnekler: 15. = on beşinci = 15'inci; 7. = yedinci = 7'nci; yirmişer (doğru), sekizer (doğru).
• Kesirlere Ek Getirme: Bayağı kesirlere getirilecek ekler alttaki sayı esas alınarak yazılır.
  • Örnekler: 2/8'i (iki bölü sekizi), 3/13'ü (üç bölü on üçü).
• Yüzde ve Binde İşaretleri: Sayılarla işaret arasında boşluk bırakılmaz.
  • Örnekler: %35, %60.
• İskambil Oyunları: Adları sayılardan oluşan iskambil oyunları bitişik yazılır.
  • Örnekler: altmışaltı, ellibir, yirmibir.
• ⚠️ Uyarı: Bir zorunluluk olmadıkça cümle rakamla başlamaz.

5. Eklerin Yazılışı ✍️

5.1. "da, de"nin Yazılışı

• Bağlaç Olan "da/de": Bir sözcüktür ve ayrı yazılır. "ta/te" şeklinde yazımı yoktur.
  • Örnekler: Toplantıya o da katılmayacakmış. Geçen gün de benzer bir olay yaşandı. İnternet de hemen vazgeçilmezimiz oldu.
• Ek Biçimindeki "-da/-de": Sözcüklere bitişik yazılır ve ses uyumuna girerek "-ta/-te" şeklinde yazılabilir.
  • Örnekler: Son yıllarda bazı uygulamalar sıklaştı. Konferans İstanbul'da düzenlendi. Öğrenciler, internette araştırma yaparken seçici olmalı.

5.2. Soru Eki "mı, mi"nin Yazılışı

Soru eki "mı/mi" gelenekleşmiş olarak ayrı yazılır ve kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak ünlü uyumlarına uyar.

• Örnekler: Bizimle pikniğe gelecek misin? Manzaranın güzelliğini görüyor musun? Gitsem onu da görür müyüm? Ankara'ya gitmekten vaz mı geçtin?
• 💡 Not: Soru anlamı dışında kullanıldığında da ayrı yazılır: Toplantı bitti mi yemeğe gideriz. Yağmur yağdı mı dışarı çıkamayız. Güzel mi güzel insanlarla çalışıyoruz.

5.3. "Ki"nin Yazılışı

• Bağlaç Olan "ki": Bir sözcüktür ve ayrı yazılır.
  • Örnekler: Oturacaktım ki kapı çaldı. Geçmiş zaman olur ki hayali cihana değer. Ben ki "hakanlar hakanı, hükümdarlara taç veren" Sultan Süleyman Han'ım!
• ⚠️ Uyarı: Bağlaç olan "ki" gelenekleşmiş olarak aşağıdaki sözcüklerle bitişik yazılır: Sanki, Oysaki, Mademki, Belki, Hâlbuki, Çünkü, Meğerki, İllaki (Şifre: SOMBAHÇEM).
• Ek Biçimindeki "-ki": Sözcüklere bitişik yazılır.
  • Örnekler: Kitaptaki bilgilerin çoğu özet şeklinde. Evinki yakın zaman önce yenilenmişti. Penceredeki çiçeği görüyor musun?

5.4. "İle"nin Yazılışı

"İle", ayrı olarak yazılabildiği gibi kelimelere bitişik olarak da yazılabilir.

• Ünsüzle Biten Kelimelere Bitişik Yazıldığında: Başındaki "i" ünlüsü düşer ve büyük ünlü uyumuna uyar.
  • Örnekler: araçla (araç ile), kardeşimle (kardeşim ile), baykuşla (baykuş ile).
• Ünlüyle Biten Kelimelere Bitişik Yazıldığında: Araya "y" ünsüzü girer ve başındaki "i" ünlüsü düşer.
  • Örnekler: dostuyla (dostu ile), aileyle (aile ile), arabayla (araba ile), kitabıyla (kitabı ile).

6. Kısaltmaların Yazılışı abbreviate

• Büyük Harfli Kısaltmalar: Kuruluş, ülke, kitap, dergi ve yön adlarının kısaltmaları her kelimenin ilk harfinin büyük olarak yazılmasıyla yapılır.
  • Örnekler: TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi), TDK (Türk Dil Kurumu), ABD (Amerika Birleşik Devletleri), KB (Kutadgu Bilig), TD (Türk Dili dergisi), B (batı), D (doğu), G (güney), K (kuzey).
• Kelime Oluşturan Kısaltmalar: Bazı kelimelerin kısaltmasında özellikle son kelimenin birkaç harfinin kısaltmaya alındığı görülür. Bazen de aradaki kelimelerden hiç harf alınmadığı olur. Bu tür kısaltmalarda, kısaltmanın akılda kalabilmesi için yeni bir kelime oluşturma amacı güdülür.
  • Örnekler: BOTAŞ (Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi), İLESAM (İlim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birliği), TÖMER (Türkçe Öğretim Merkezi), TÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu), ASELSAN (Askerî Elektronik Sanayi).
• ⚠️ Uyarı: Gelenekleşmiş olan T.C. (Türkiye Cumhuriyeti) ve T. (Türkçe) kısaltmalarının dışında büyük harflerle yapılan kısaltmalarda nokta kullanılmaz!
• Ölçü Birimleri: Ölçü birimlerinin uluslararası kısaltmaları kullanılır.
  • Örnekler: m (metre), mm (milimetre), cm (santimetre), km (kilometre), g (gram), kg (kilogram), mg (miligram), l (litre), hl (hektolitre), m² (metrekare), cm² (santimetrekare).
• Diğer Kelime/Kelime Grupları Kısaltmaları: İlk harfle birlikte kelimeyi oluşturan temel harfler dikkate alınır. Kısaltılan kelime veya kelime grubu; özel ad, unvan veya rütbe ise ilk harf büyük; cins isim ise ilk harf küçük olur.
  • Örnekler: Alm. (Almanca), İng. (İngilizce), Prof. (Profesör), Doç. (Doçent), haz. (hazırlayan), çev. (çeviren), Tahmis Sok. (Tahmis Sokağı), Kocatepe Mah. (Kocatepe Mahallesi), sf. (sıfat), sa. (saat), sn. (saniye).
• 💡 Ek Getirme Kuralları:
  • Küçük Harfli Kısaltmalar: Kelimenin okunuşu esas alınır. Nokta varsa ekler kesme işareti (') kullanılmadan ayrılır. Nokta yoksa ek, kesme işareti ile ayrılır.
    • Örnekler: cm'yi (santimetreyi), yy.da (yüzyılda), kg'dan (kilogramdan), kr.un (kuruşun), mm'den (milimetreden), vb.leri (ve benzerleri).
  • Numara Sözcüğünün Kısaltması: Kelime gibi okunduğundan ek okunuşa göre getirilir: No.lu, No.suz.
  • Büyük Harfli Kısaltmalar: Kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır. Ancak kısaltması büyük harflerle yapıldığı hâlde bir kelime gibi okunan kısaltmalara getirilen eklerde kısaltmanın okunuşu esas alınır.
    • Örnekler: TDK'den, TSK'ye, TRT'nin (son harf okunuşu); ASELSAN'dan, TÖMER'e, TÜBİTAK'ın, NATO'dan (kelime okunuşu).

7. Alıntı Kelimelerin Yazılışı 🌍

• Çift Ünsüzle Başlayan Batı Kökenli Alıntılar: Ünsüzler arasına ünlü konulmadan yazılır.
  • Örnekler: gram, gramer, gramofon, grup, Hristiyan, kral, kredi, kritik, plan, pratik, problem, profesör, program, proje, propaganda.
• ⚠️ Uyarı: Bu tür birkaç alıntıda, söz başında veya iki ünsüz arasında bir ünlü türemiştir. Bu ünlü söylenişte de yazılışta da gösterilir.
  • Örnekler: iskarpin, iskele, istatistik, kulüp, istasyon.
• Yan Yana İki veya Daha Fazla Ünsüz İçerenler: Ünsüzler arasına ünlü konmadan yazılır.
  • Örnekler: alafranga, apartman, biyografi, elektrik, gangster, kilogram, orkestra, paragraf, telgraf.
• İki Ünsüzle Biten Batı Kökenli Alıntılar: Ünsüzler arasına ünlü konmadan yazılır.
  • Örnekler: film, form, lüks, modern, psikiyatr, slayt, teyp.
• "g" Ünsüzünün Korunması: Batı kökenli alıntıların içindeki ve sonundaki "g" ünsüzleri olduğu gibi korunur.
  • Örnekler: biyografi, dogma, magma, monografi, paragraf, program; arkeolog, demagog, diyalog, filolog, jeolog, katalog, monolog, psikolog, ürolog.
• ⚠️ Uyarı: "fotoğraf" ve "topoğraf" kelimelerinde "g"ler "ğ"ye dönmüştür ve buna uygun olarak yazılır.

8. Yazımına Dikkat Edilmesi Gereken Diğer Sözcükler 🧐

Türkçede yazımı sıklıkla karıştırılan bazı kelimeler ve doğru yazılışları aşağıda listelenmiştir:

• Ayrı Yazılanlar: baş başa, başı bağlı, ağır ağır, alaca karanlık, art arda, ardı ardına, ardı sıra, her şey, her bir, hiç kimse, İngiliz anahtarı, kuru yemiş, kuş bakışı.
• Bitişik Yazılanlar: birçok, birkaç, birebir (etkili), başköşe, basmakalıp, elvermek (yetmek), havaalanı, herhâlde, hoşbeş, Hristiyan, harikulade, ilköğretim, kravat, kılavuz, kamuoyu, oldubitti, peş peşe, pisboğaz, vazgeçmek, yüzyıl, binbir.
• Diğerleri: anneanne, açıortay, Amik Ovası, aklı sıra, berkemal (mükemmel), hava cıva, hoşsohbet, hava yolu, herhangi, herkes, ideoloji, ışılçalar, ızdırap (ıstırap), ispat, intihar, itham (suçlama), kavanoz, kayısı, klasisizm, komiser, kolesterol, lavabo, laboratuvar, laubali, lanet, mağdur, matbaa, müsvedde, metot, maydanoz, makine, milletlerarası, Misakımillî, motosiklet, mübalağa, muşamba, müsaade, muzdarip, menü, paralel, postane, pastane, pardösü, perhiz, plaj, profesör, pijama, paşababa, peyzaj, pedagog, varsaymak, vejetaryen, vicdan, yaşam öyküsü, öz yaşam öyküsü, Uzak Doğu, Yakın Doğu, Orta Doğu.

---

Bu rehber, Türkçe yazım kurallarının temel prensiplerini ve sıkça karşılaşılan özel durumları kapsamaktadır. Dilin doğru ve etkili kullanımı için bu kurallara dikkat etmek, hem akademik hem de günlük iletişimde büyük önem taşır.