Ticaret Hukukunun Temel Kavramları ve Uygulama Alanları

📚 TİCARET HUKUKU: KAPSAMLI ÇALIŞMA MATERYALİ 📚

Kaynaklar: Kopyalanmış Metin ve Sesli Ders Transkripti

Giriş: Ticaret Hukukunun Temelleri

Ticaret hukuku, ticari ilişkileri düzenleyen ve bu ilişkilerde ortaya çıkan hak ve yükümlülükleri belirleyen bir hukuk dalıdır. İş dünyasının hukuki çerçevesini oluşturan bu alan, ticari faaliyetlerin düzenli ve adil bir şekilde yürütülmesini sağlar. Bu çalışma materyali, ticaret hukukunun temel kavramlarını, uygulama alanlarını ve önemli detaylarını KPSS sınavına yönelik olarak özetlemektedir.

1. Ticaret Hukukunun Uygulama Alanını Belirleyen Sistemler

Ticaret hukukunun hangi durumlarda uygulanacağını belirleyen dört temel sistem bulunmaktadır:

1️⃣ Sübjektif Sistem: Ticaret hukukunun tacirlere uygulanacağını öngörür.
2️⃣ Objektif Sistem: Ticaret hukukunun ticari işlemlere uygulanacağını öngörür.
3️⃣ Karma Sistem: Hem taciri hem de ticari işlemi esas alır.
4️⃣ Ticari İşletme Esası Sistemi: Ticaret hukukunun uygulama alanını belirlerken ticari işletmeleri ve ticari organizasyonları temel alır. Hem 1956 tarihli eski Türk Ticaret Kanunu (TTK) hem de 2012'de yürürlüğe giren 6102 sayılı TTK bu sistemi benimsemiştir. ✅

2. Ticari İşletme Hukuku

2.1. Ticari İşletmenin Unsurları

📚 Tanım: TTK md.11'e göre ticari işletme, esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir.

Bu tanım ışığında ticari işletmenin dört temel unsuru vardır:

1️⃣ Gelir Sağlamayı Hedeflemek: Her ticari işletme kar elde etme amacı güder. İşletmenin zarar etmesi, ticari işletme vasfını ortadan kaldırmaz.
2️⃣ Devamlılık: Faaliyetlerin yılın 12 ayı sürmesi zorunlu değildir; devam kastı ve amacı aranır. Faaliyetlerin zaman zaman kesintiye uğraması (örn. yazlık sinema, plaj işletmesi) ticari işletme vasfını etkilemez.
3️⃣ Bağımsızlık: İşletmenin herhangi bir başka işletmeye bağlı olmaksızın faaliyetlerini yürütmesidir. Bu unsur eksikliğinden dolayı şubeler ticari işletme sayılmaz.
4️⃣ Esnaf İşletmesi Sınırlarını Aşmış Olmak (Olumsuz Unsur): Bir işletmenin ticari işletme sayılması için, Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen esnaf sınırlarını aşan bir büyüklükte olması gerekir. Bu sınırları aşmayan işletmeleri işleten kişilere tacir değil, esnaf denir.

💡 Önemli Not: Ticari işletmenin bu dört unsuru taşımasıyla işletme kurulmuş sayılır. Ticari işletmenin tescili kurucu değil, açıklayıcı niteliktedir. Yani tescil edilmese bile bu unsurların bulunması, ticari işletmenin varlığı için yeterlidir.

2.2. Esnaf İşletmeleri

📚 Tanım: TTK md.15'e göre esnaf, ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedensel çalışmasına dayanan ve geliri Cumhurbaşkanınca belirlenen sınırı aşmayan, sanat veya ticaretle uğraşan kişidir.

⚠️ Esnaf ile Tacir Arasındaki Farklar (KPSS Odaklı):

İflas: Esnaflar iflasa tabi değildir. Tacirler iflasa tabidir.
Defter Tutma: Esnaflar ticari defter tutmazlar. Tacirler tutmak zorundadır.
İş Niteliği: Esnafların işleri adi iş sayılır. Tacirlerin işleri kural olarak ticari iştir.
Unvan: Esnaflar ticaret unvanı seçip kullanamazlar. Tacirler seçmek zorundadır.
Uygulanan Hükümler: Tacirlere uygulanan "ücret isteme hakkı", "işletme adı", "hapis hakkı" ve "Ticari işlemlerde taşınır rehni"ne ilişkin ticari hükümler esnaflara da uygulanır. (2017 KPSS SORUSU)

2.3. Merkez – Şube Ayrımı

Şube: Bir ticari işletmeye bağlı olup, bağımsız sermayesi veya muhasebesi bulunup bulunmadığına bakılmaksızın, kendi başına sınai ve ticari faaliyetin yürütüldüğü yerler ve satış mağazalarıdır.
- İç ilişkide merkeze bağlıdır (işletme politikası, teşkilat yapısı).
- Dış ilişkide merkezden bağımsız hareket eder, ancak işlemleri merkez adına ve hesabına yapar.
- Şubeler ticari işletme sayılmaz, çünkü bağımsızlık unsuru eksiktir.
- Bulundukları yerin ticaret siciline tescil ve ilan olunur (açıklayıcı tescil). Bu tescil şubeye tüzel kişilik kazandırmaz.
- Şubelerin ayrı bir kişiliği bulunmadığından, merkezin ticaret unvanını "şube" olduğunu belirterek kullanmak zorundadır.
- Bir şubenin işlemlerinden doğan davalarda, o şubenin bulunduğu yer mahkemesi de yetkilidir (iflas davası hariç, o sadece merkezin bulunduğu yerde açılır).

2.4. Ticari İşletmenin Unsurları (Kişi ve Malvarlığı)

Ticari işletmenin unsurları iki ana başlıkta toplanır:

1️⃣ Kişi Unsuru: Tacir ve tacir yardımcıları (ticari mümessil, ticari vekil, pazarlamacı vb.) bu unsuru oluşturur.
2️⃣ Malvarlığı Unsuru:
- Maddi Unsur: Taşınmazlar, makineler, araçlar, depolar, şubeler, hammadde, üretilmiş mallar gibi duran ve dönen varlıklar.
- Maddi Olmayan Unsur: Müşteri çevresi (peştemaliye), işletmenin konumu, kiracılık hakkı, unvan, marka, patent, endüstriyel tasarım gibi fikri ve sınai haklar, ticari itibar.

💡 Önemli Not: Ticari işletmeler, hukuki açıdan tacirin genel malvarlığı içinde, ayrı bir hukuki rejime tabi olmayan bir malvarlığı olarak değerlendirilir.

3. Ticari İşletmenin Devri

Sözleşme Şekli: Ticari işletmelerin devir sözleşmesi yazılı şekilde yapılmak zorundadır (geçerlilik şartı). Ayrıca ticaret siciline tescil ve ilanı şarttır.
- Tescil: Devrin gerçekleşmesi için kurucu niteliktedir.
- İlan: Açıklayıcı nitelikte olup, üçüncü kişilerin iyiniyetini ortadan kaldırır.
Kapsam: Devir sözleşmesi tescil edilince devir kapsamına giren tüm unsurlar (taşınmazlar dahil) kendiliğinden devralana geçer.
Esnaf İşletmesi Devri: Şekle tabi değildir, sözlü dahi yapılabilir. Ancak malvarlığı unsurlarının devri için özel şekil şartları varsa (örn. taşınmaz) bunlara uyulur.
Alacak ve Borçlar: İşletmeyi devralan kişi, işletmenin tüm alacak ve borçlarıyla devralmış sayılır. Sadece aktiflerin devrini öngören sözleşme geçersizdir.
Üçüncü Kişilere Karşı Sonuç: Devrin alacaklılara bildirilmesi veya Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilmesi gerekir.
Devredenin Sorumluluğu (KPSS Odaklı):
- Devreden, kendi dönemindeki borçlardan dolayı devralanla birlikte 2 yıl boyunca müteselsil sorumlu olur. (2021 KPSS SORUSU)
- Bu 2 yıllık süre:
  - Muaccel borçlarda: Devrin ilan ve ihbar tarihinden başlar.
  - Müeccel borçlarda: Muacceliyet tarihinden itibaren işlemeye başlar.
- Devreden, tacir sıfatını kaybetmesine rağmen, kendi dönemindeki borçlardan dolayı devrin ilan ve ihbar tarihinden itibaren 1 yıl daha iflasa tabidir. (2018 KPSS SORUSU)
- ⚠️ DİKKAT: 2 yıllık süre borçlardan sorumluluk, 1 yıllık süre iflasa tabi olma süresidir. Karıştırılmamalıdır!
Unvan ve İşletme Adı: Ticaret unvanı işletmeden ayrı tek başına devredilemez. İşletme adı ise işletmeden ayrı tek başına devre konu olabilir.
Devralanın Sorumluluğu: Devralan, bilmediği borçlardan da sorumludur ve borcun zamanaşımı süresi ile sınırlıdır.

4. Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni (6750 Sayılı Kanun)

Amaç: Teslimsiz taşınır rehin hakkının yaygınlaştırılması, KOBİ'lerin finansmana erişimini kolaylaştırmak ve rekabet güçlerini artırmak.
Kapsam: Borca güvence teşkil etmek üzere kurulan ve konusu Kanunda sayılan taşınır varlıklar olan rehinli işlemlere uygulanır.
Uygulanmayacak Haller: Özel sicili olan ve o sicile tescili zorunlu olan taşınır varlıklara (örn. motorlu taşıtlar, gemiler), tapu kütüğüne tescil edilen taşınırlara, sermaye piyasası araçlarına uygulanmaz.
Rehnin Tarafları: Kredi kuruluşu, tacir ve esnaf olabilir.
Rehnin Kuruluşu: Rehin hakkı, rehin sözleşmesinin Sicile tescil edilmesiyle kurulur (kurucu tescil). Sözleşme elektronik ortamda güvenli elektronik imza ile veya yazılı olarak noter onayı/Sicil yetkilisi huzurunda imzalanarak yapılabilir.
Rehnin Kapsamı: Kanunun 5. maddesinde sınırlı sayıda sayılan taşınır varlıklar (alacaklar, fikri ve sınai haklar, hayvanlar, makineler, kiracılık hakkı, ticaret unvanı/işletme adı, stoklar vb.) ile ticari işletme ve esnaf işletmesinin bütünü rehne konu olabilir.
Rehnin Hükümleri:
- Rehin veren, taşınırın değerini düşürmemek şartıyla alacaklının rızasını almadan tasarrufta bulunabilir.
- Borcun süresinde ödenmemesi halinde alacaklı, icra dairesinden rehinli taşınırın mülkiyetinin devrini talep edebilir (lex commissoria yasağına istisna).
Rehnin Sona Ermesi: Borcun ödenmesi, sürenin bitmesi, rehin konusu malın yok olması veya alacaklının temerrüt sonrası haklarını kullanması ile sona erer.

5. Ticari İş

📚 Tanım: TTK md.3'e göre, bu kanunda düzenlenmiş işler ile ticari işletmeyle ilgili işler ticari iş sayılır. Bu kapsam dışındaki işler adi iştir (örn. esnafların işleri).

Mutlak Ticari İşler: TTK'da düzenlenmiş işler (şirketler, kıymetli evrak, haksız rekabet, sigorta sözleşmeleri vb.).
Ticari İşletmeyle İlgili İşler: Bir ticari işletmeyi ilgilendiren tüm işlem ve fiiller (hammadde alımı, işletmenin boyanması, avukatla vekalet sözleşmesi yapılması).

5.1. Ticari İş Sayılmanın Sonuçları (KPSS Odaklı):

1️⃣ Teselsül Karinesi: İki veya daha fazla kişi, içlerinden yalnız biri veya hepsi için ticari nitelikteki bir iş dolayısıyla birlikte borç altına girerse, kanunda veya sözleşmede aksi öngörülmedikçe sorumlulukları müteselsildir. Adi işlerde müteselsil sorumluluk için sözleşmede hüküm gerekir.
2️⃣ Faiz:
- Taraflar belirlememiş olsalar dahi, ticari iş için faiz kendiliğinden işler.
- Bileşik Faiz (Mürekkep Faiz): Kural olarak temerrüt faizine temerrüt faizi yürümez. Ancak istisnai hallerde (2013 KPSS SORUSU):
  - Her iki tarafın tacir olması şartıyla;
  - 3 aydan az olmayan cari hesap sözleşmeleri ile
  - 3 aydan az olmayan her iki taraf bakımından ticari iş niteliğindeki ödünç sözleşmelerine ve
  - Kambiyo senetlerinde başvuru hakkının kullanılması durumunda bileşik faiz yürür.
- Ticari işlerde daha yüksek temerrüt faizi talep edilebilir (TCMB faiz oranı).
3️⃣ Zamanaşımı: Ticari işlere ilişkin zamanaşımı süreleri kural olarak değiştirilemez.
4️⃣ Tacirin Borçlarının Ticari Olması Asıldır (TTK md.19):
- Tüzel kişi tacirlerin (şirketler) tüm işleri mutlak ticari iştir, adi iş alanı yoktur.
- Gerçek kişi tacirler için iki durumda iş ticari sayılmaz:
  - İşin niteliği gereği ticari olmaması (örn. evlenme sözleşmesi).
  - Gerçek kişi tacirin, yaptığı işin kendisi için ticari iş olmadığını açıkça beyan etmesi (örn. evi için beyaz eşya alması).
5️⃣ Ticari İş Karinesi (TTK md.19/2): Taraflardan yalnız biri için ticari nitelikteki sözleşmeden doğan iş, kanunda aksine hüküm yoksa diğer taraf için de ticari iş sayılır. (Sözleşme ilişkisi bulunması şarttır.)

6. Ticari Davalar

Ticari davalar üç ana gruba ayrılır:

1️⃣ Mutlak Ticari Davalar: Tarafların sıfatına (tacir olsun olmasın) ve davanın ticari işletme ile ilgili olup olmadığına bakılmaksızın ticari dava sayılan hallerdir (örn. TTK'da düzenlenen davalar, haksız rekabet, kambiyo senetleri, fikri mülkiyet davaları, bankalara ilişkin uyuşmazlıklar).
2️⃣ Nispi Ticari Davalar: Her iki tarafın da tacir olduğu ve her iki tarafın da ticari işletmesini ilgilendiren davalardır (örn. tacir A'nın işletmesine ait mülkü tacir B'ye kiralaması).
3️⃣ Özel Hükümler Gereği Ticari Davalar: En az bir tarafın ticari işletmesini ilgilendiren havale, vedia ve telif haklarına ilişkin uyuşmazlıklardan doğan davalar.

💡 Görevli Mahkeme: Aksine hüküm bulunmadıkça, tüm ticari davalar ve ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine asliye ticaret mahkemesi bakar. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bakar. ⚠️ Dava Şartı Arabuluculuk: Konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. (Mart 2023 değişikliği)

7. Hakimin Ticari Uyuşmazlığı Çözerken Hükümleri Uygulama Sırası (2014 KPSS SORUSU)

Emredici Hükümler (Hangi kanun olursa olsun)
Sözleşme Hükümleri (Emredici hükümlere aykırı olmamak şartıyla)
Emredici Hükümlere Aykırı Olmayan Diğer Ticari Hükümler
Ticari Örf ve Adet Hukuku Kuralları
Genel Hükümler

Hakim uygulanacak bir hüküm bulamazsa, hukuk yaratır.

💡 Ticari Örf ve Adet:

Uyuşmazlık konusu olan bölgede hem genel hem de özel örf ve adet kuralı varsa; özel örf adet kuralı uygulanır.
Tacirlere (ve tacir gibi sorumlu olanlara) ticari örf ve adet kuralları, bilmediklerini iddia etseler bile mutlak olarak uygulanır.
Tacir olmayan üçüncü kişilere ise, bu kuraldan haberdar olması şartıyla uygulanır.

8. Tacir ve Tacir Yardımcıları

8.1. Tacir

📚 Tanım: Bir ticari işletmeyi kısmen dahi olsa kendi adına işleten kişiye tacir denir.

Gerçek Kişi Tacir: Ticari işletmenin işletilmeye başlanması ile tacir sıfatı kazanılır. Tescil açıklayıcıdır.
Tüzel Kişi Tacir:
- Ticaret şirketleri (Kollektif, Komandit, Anonim, Limited, Kooperatif).
- Ticari işletme işleten dernek ve vakıflar (kamu yararına çalışan dernekler ve gelirinin yarısından fazlasını kamu görevi niteliğindeki işlere harcayan vakıflar hariç).
- Kendi kuruluş kanunları gereğince özel hukuk hükümlerine göre yönetilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere kamu tüzel kişileri tarafından kurulan kurum ve kuruluşlar (örn. KİT'ler, İZSU, İSKİ). Kamu tüzel kişiliğinin kendisi (belediye, devlet) tacir değildir. (2007 KPSS SORUSU)
- Tüzel kişi tacirlerde tescil kurucu niteliktedir.
Donatma İştiraki: Tüzel kişiliği bulunmamakla birlikte tacir hükümlerine tabidir.

8.2. Tacir Sayılanlar

Fiilen işletmeye başlamamış olsa bile:

Ticari işletme açtığını ilan eden veya tescil ettiren kişiler.
Kanundan veya yargı kararından doğan bir yasağa aykırı şekilde ticari işletme işleten kişiler (örn. avukat, memur).
İzin veya onay almadan ticari işletme işleten kişiler.

💡 Tacir Sayılanlar: Tacir olmanın nimetlerinden yararlanır, külfetlerine katlanır.

8.3. Tacir Gibi Sorumlu Olanlar

Ticari işletme açmış gibi, kendi adına veya hukuken var sayılmayan bir şirket adına ortak sıfatıyla işlemlerde bulunan kimse.
Veli ve vasi (küçük veya kısıtlı adına işletilen ticari işletmede). (2008 KPSS SORUSU)

💡 Tacir Gibi Sorumlu Olanlar: Tacir olmanın nimetlerinden yararlanamaz, külfetlerine katlanır (örn. iflasa tabi olma).

8.4. Tacir Olmanın Hükümleri (KPSS Odaklı):

İflasa Tabidir: Her türlü borcundan dolayı iflasa tabidir.
- Tacir sayılanlar ve tacir gibi sorumlu olanlar da iflasa tabidir.
- Ticareti terk eden gerçek kişiler 1 yıl daha iflasa tabidir. (2018 KPSS SORUSU)
- Kollektif ve komandit şirket ortakları sadece şirket borçlarından dolayı iflasa tabidir. Anonim ve limited şirket ortakları iflasa tabi değildir. (2025 KPSS SORUSU)
- Ticari işletme işleten kamu yararına çalışan dernekler tacir sayılmadığından iflasa tabi değildir. (2020 KPSS SORUSU)
Ticaret Unvanı Seçip Kullanmak Zorundadır. İşletme adı seçme zorunluluğu yoktur. (2006 KPSS SORUSU)
İşletmesini Ticaret Siciline Tescil Ettirmelidir.
Ticari Defterler Tutmalıdır.
Basiretli (tedbirli) bir iş adamı gibi davranmalıdır.
Ticaret Odasına Kayıt Yaptırmalıdır.
Yaptıkları işler kural olarak ticari iştir.
Ücret isteme hakkına sahiptir. Verdiği avanslar ve yaptığı giderler için faize hak kazanır.
Fatura düzenlemelidir. Fatura içeriğine teslim tarihinden itibaren 8 gün içinde itiraz edilebilir. (2020 KPSS SORUSU)
- Teyit mektubuna 8 gün içinde itiraz edilmezse kesinleşir.
Fahiş olduğu iddiasıyla ücret veya sözleşme cezasının (cezai şartın) indirilmesini isteyemez.
Ticari örf ve adet kuralları bilmese bile (mutlak) uygulanır.

8.5. Tacir Sıfatının Sona Ermesi

Gerçek kişi tacirde; işletmesini kapatması, devretmesi veya esnaf işletmesine dönüşmesi ile sona erer. Tüzel kişi tacirde; ticaret sicilinden kaydın silinmesi (terkini) ile sona erer.

8.6. Her İki Tarafın Tacir Olması Durumunda Uygulanacak Özel Hükümler

İhbarlar veya ihtarlar noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza ile yapılır (ispat şekli). (2013 ve 2019 KPSS SORUSU)
Ticari satımlarda mal ayıplı çıktığında, teslim sırasında ayıp açıkça belli ise 2 gün içinde, açıkça belli değilse 8 gün içinde ihbar edilmelidir. (2023 KPSS SORUSU)
Alacakları üzerinde hapis hakkına sahiptirler.
Ticari defterleri lehe kanıt olarak kullanabilirler.
İstisnai hallerde bileşik faiz yürütülmesi için iki tarafın da tacir olması gerekir.

8.7. Tacir Yardımcıları

Tacir yardımcıları, tacirin ticari işletmesini işletmesine yardımcı olan kişilerdir. İki ana gruba ayrılır:

Bağlı Tacir Yardımcıları: Tacire bağımlı olarak çalışırlar.
- Ticari Mümessil (Ticari Temsilci): İşletme sahibinin, ticari işletmeyi yönetmek ve işletmeye ilişkin işlemlerde ticaret unvanı altında temsil etmek üzere yetki verdiği kişidir.
  - En geniş yetkili tacir yardımcısıdır.
  - Tescil açıklayıcıdır.
  - Esnaf işletmeleri için atanamaz.
  - Kanundan doğan olağanüstü yetkileri vardır (örn. kambiyo taahhüdünde bulunmak, kredi çekmek). Tacir yardımcıları arasında özel yetkilendirilmeden kambiyo taahhüdünde bulunan tek yardımcıdır.
  - Tacire özgü işleri yapamaz (örn. unvan seçemez, işletmeyi devredemez).
  - Taşınmazları devredemez veya ayni hakla sınırlayamaz (ipotek kuramaz) özel yetkilendirilmedikçe. (2007, 2005, 2010, 2012 KPSS SORUSU)
  - Yetkileri kanunen veya iradi olarak sınırlanabilir (örn. şube işleriyle sınırlama, birlikte imza). İradi sınırlamalar tescil edilirse geçerli olur (kurucu tescil).
  - Tacirin ölümü veya fiil ehliyetini kaybetmesi mümessilin görevini sona erdirmez (aksi kararlaştırılmadıkça).
- Ticari Vekil: Tacirin, ticari temsilcilik yetkisi vermeksizin, işletmesini yönetmek veya bazı işlerini yürütmek için yetkilendirdiği kişidir.
  - Ticaret siciline tescili zorunlu değildir.
  - Genel yetkili veya özel yetkili olabilir.
  - Ödünç alma, kambiyo taahhüdünde bulunma, dava açma, taşınmaz alım satımı gibi işleri ancak özel yetkilendirilirse yapabilir.
  - Tacirin ölmesi yetkisini sona erdirmez.
- Pazarlamacı: İşveren hesabına ve sürekli olarak işlemlere aracılık etmeyi veya işlem yapmayı üstlenen kişidir.
  - Kural olarak temsile yetkili değildir.
  - Muaccel alacakları için hapis hakkına sahiptir.
  - Rekabet yasağına tabidir.
Bağlı Olmayan Tacir Yardımcıları: Tacire bağımlı olmadan, kendi adına veya tacir adına iş görürler.
- Acente: Müvekkil tacir adına ve hesabına sürekli olarak iş gören, işi meslek edinen kişidir.
  - TTK'da düzenlenmiştir, işleri mutlak ticari iştir.
  - Gerçek veya tüzel kişi olabilir, tacir sıfatı bulunur.
  - Tekel hakkına sahiptir.
  - Müvekkilinin özel ve yazılı izni ile malların bedelini tahsil edebilir.
  - Özel yetkilendirilmedikçe kambiyo taahhüdünde bulunamaz. (2002 KPSS SORUSU)
  - Rekabet yasağına tabidir.
  - Belirsiz süreli sözleşmelerde 3 ay önceden feshi ihbar. (2016 KPSS SORUSU)
  - Denkleştirme İstemi: Sözleşme sona erdikten sonra belirli şartlar altında acente, müvekkilden tazminat isteyebilir. Tazminat, son 5 yıllık ortalama komisyonu aşamaz. Denkleştirme isteminden önceden vazgeçilemez.
- Komisyoncu: Kendi adına ve vekalet verenin hesabına kıymetli evrak ve taşınırların alım veya satımını üstlenen kişidir.
  - TBK'da düzenlenmiştir (alım satım komisyoncusu). Taşıma işleri komisyoncusu TTK'dadır.
  - Müvekkil tacirle arasında dolaylı temsil ilişkisi bulunur.
  - İşi meslek edinme zorunluluğu yoktur (alım satım komisyoncusu için).
  - Ücrete hak kazanması için 3. kişi ile yapılan sözleşmenin ifası gerekir.
  - Olağan ve olağanüstü giderleri isteyebilir.
  - Dükruvar Komisyoncu: Garanti veren komisyoncuya denir, ayrıca ücret isteyebilir.
- Simsar: Aracılık yaptığı iki taraf arasında bir sözleşme kurulması imkanının hazırlanmasını veya kurulmasına aracılık etmeyi üstlenen kimsedir.
  - TBK'da düzenlenmiştir.
  - Kural olarak temsil yetkisi yoktur.
  - Ücrete hak kazandığı an, 3. kişi ile sözleşmenin kurulduğu andır (ifayı beklemez).
  - Aksi kararlaştırılmadıkça yaptığı giderleri isteyemez.
  - Tarafsız olmalıdır, tarafsızlığını bozan ücret isteme hakkını kaybeder.
  - Alacak hakları 5 yıllık zamanaşımına tabidir. (2011 KPSS SORUSU)

9. Ticari Adlar

9.1. Ticaret Unvanı

Taciri tanıtan addır. Tacirler seçip kullanmak zorundadır. Esnaflar kullanamaz.
İşletmenin açıldığı günden itibaren 15 gün içinde ticaret siciline tescil ve ilan ettirilir. (2018 KPSS SORUSU)
İşletmeden ayrı tek başına devredilemez. (2002, 2018 KPSS SORUSU)
Çekirdek ve Ekler:
- Gerçek Kişi Tacir: Ad ve soyad (kısaltılamaz).
- Kollektif Şirket: Ortaklardan en az birinin adı soyadı ve "Kollektif şirket" ibaresi.
- Komandit Şirket: Komandite ortaklardan en az birinin adı soyadı ve "Komandit şirket" ibaresi. (2019 KPSS SORUSU)
- Anonim ve Limited Şirket: İşletme konusu ve şirket türü ibaresi (örn. "A.Ş.", "Ltd. Şti."). Gerçek kişinin ad veya soyadı ek olarak yer alıyorsa tür ibaresi kısaltılamaz. (2019 KPSS SORUSU)
- Kooperatif: İşletme konusu ve "Kooperatif" ibaresi. Kamu kurum ve kuruluşlarının isimleri unvanda yer alamaz.
Şubeler: Kendi merkezinin ticaret unvanını "şube" olduğunu belirterek kullanmak zorundadır. (2018 KPSS SORUSU)
Korunma: Tescil edilen unvan tüm Türkiye'de korunur. Tescil edilmeyen unvan haksız rekabet hükümlerine göre korunur.

9.2. İşletme Adı

İşletmeyi tanıtan ve benzer işletmelerden ayırt etmek için kullanılan ticari addır.
Tacirlerin yanında esnaflar da seçebilir.
Seçilmesi veya kullanılması zorunlu değildir.
Ticari işletmeden ayrı, tek başına devri mümkündür.
Tescil edilmemişse haksız rekabet hükümlerine göre korunur. Tescilli ise tüm Türkiye'de korunur.

9.3. Marka

Bir teşebbüsün mallarını veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt etmeyi sağlayan işaretlerdir (sözcükler, şekiller, renkler, sesler vb.).
Mutlak Red Nedenleri: Ayırt edici niteliği olmayan, aynı/benzer markalarla karıştırılma ihtimali olan, halkı yanıltacak, dini değerleri içeren, kamu düzenine aykırı işaretler tescil edilmez.
Nispi Red Nedenleri: İtiraz üzerine tescil edilmeyen durumlar (örn. ticari vekilin izinsiz tescil başvurusu, kötüniyetli başvurular).
Koruma Süresi: Başvuru tarihinden itibaren 10 yıldır, onar yıllık dönemler halinde yenilenir. Yenileme talebi sürenin bitiminden önceki 6 ay içinde yapılır.
Hükümsüzlük: Mutlak ve nispi red nedenleri varsa mahkeme tarafından markanın hükümsüzlüğüne karar verilir. Hükümsüzlük kararı başvuru tarihinden itibaren etkilidir.
İptal: 5 yıl içinde ciddi biçimde kullanılmayan, yaygın ad haline gelen, halkı yanıltan markalar Kurum tarafından iptal edilebilir. İptal kararı talep tarihinden itibaren etkilidir.

9.4. Coğrafi İşaret

Bir ürünün hangi bölgeden, yöreden veya ülkeden doğduğunu gösteren ticari adlardır (örn. Kütahya porselen).

10. Haksız Rekabet

Tanım: Rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı veya dürüstlük kuralına aykırı davranışlardır.
Amaç: Dürüst ve bozulmamış rekabeti sağlamaktır.
Unsur: Dürüstlük kuralına aykırı davranış olmalı, zarar görme veya tehlikesi bulunmalı. Rekabet ilişkisi zorunlu değildir.
Haksız Rekabet Davaları: Mutlak ticari davalardır.
- Tespit Davası: Haksız fiilin tespiti. Kusur aranmaz.
- Men (Önleme) Davası: Saldırıyı önlemek. Kusur aranmaz, zamanaşımına uğramaz. (2011 KPSS SORUSU)
- Düzeltme Davası: Maddi durumun ortadan kaldırılması. Kusur aranmaz.
- Tazminat Davası: Maddi ve manevi tazminat. Kusur aranır.
Zamanaşımı: Davacıların dava haklarının doğumunu öğrendiği günden itibaren 1 yıl ve her halde olayın doğumundan itibaren 3 yıldır.

11. Ticaret Sicili Teşkilat Yapısı

Ticaret Bakanlığı gözetim ve denetiminde ticaret sicili müdürlükleri tarafından tutulur.
Ticaret sicilinin tutulmasından doğan zararlardan Devlet ve ilgili oda müteselsilen sorumludur.
Açıklık İlkesi: Herkes ticaret sicilinin içeriğini ve belgeleri inceleyebilir, onaylı suretlerini alabilir.
Temel İşlemler:
- Tescil: Sicil kaydının yapılması.
- Tadil: Sicildeki kaydın değiştirilmesi.
- Terkin: Sicildeki kaydın silinmesi.
Tescil Talebi: Kural olarak 15 gün içinde yazılı olarak yapılmalıdır. Sicil memurluğunun yetki çevresi dışında oturanlar için 1 aydır.
Geçici Tescil: Çözümü mahkeme kararına bağlı veya tereddütlü hususlar için 3 aylığına yapılır. (2022 KPSS SORUSU)
Tescilin Etkisi:
- Olumlu Etki: Tescil ve ilan edilen hususları üçüncü kişilerin bilmedikleri iddiası dinlenmez. İyiniyet korunmaz.
- Olumsuz Etki: Tescili zorunlu olduğu halde tescil edilmemiş veya ilan edilmemiş bir husus, ancak bunu bildikleri ispat edilirse üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir. İyiniyet korunur.
- Açıklayıcı Tescil: Tescil işleminden önce hak doğmuştur (örn. gerçek kişi tacir sıfatının kazanılması).
- Kurucu Tescil: Tescil ile birlikte işlem doğar (örn. şirketlerin tüzel kişilik kazanması, mümessil yetki sınırlamasının tescili).

12. Ticari Defterler

Her tacir ticari defter tutmak zorundadır. Esnaflar tutmaz.
Muhasebe ile İlgili Defterler: Yevmiye defteri, defteri kebir, envanter defteri.
Muhasebe ile İlgili Olmayan Defterler: Pay defteri, yönetim kurulu karar defteri, genel kurul toplantı ve müzakere defteri.
Açılış Onayı: Fiziki ortamda tutulan defterlerin açılış onayları noter tarafından yapılır. Anonim ve Limited şirketlerde ticaret sicili müdürlükleri de onaylayabilir.
Kapanış Onayı: Sadece yevmiye defteri ve yönetim kurulu karar defteri için kapanış onayı aranır.
Saklama Süresi: Ticari defterler ve belgeler 10 yıl süreyle saklanmalıdır.
Zarar Görmesi/Kaybolması: Tacir, zıyaı öğrendiği tarihten itibaren 30 gün içinde yetkili mahkemeden kayıp-zayi belgesi isteyebilir. (2009 KPSS SORUSU)
İspat Gücü (KPSS Odaklı): Ticari defterlerin lehe delil olabilmesi için: (2017 KPSS SORUSU)
- Tarafların tacir olması.
- Uyuşmazlığın tarafların ticari işletmesiyle ilgili olması.
- Kanuna uygun tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yapılmış olması.
- Defter kayıtlarının birbirini doğrulaması.
- Açılış veya kapanış onayı bulunmayan veya kayıtları birbirini doğrulamayan defterler sahibi aleyhine delil olur.

13. Cari Hesap

📚 Tanım: İki kişinin herhangi bir hukuki ilişkiden doğan alacaklarını teker teker istemekten vazgeçip, bunları kalem kalem alacak ve borç şekline çevirerek hesabın kesilmesinden sonra çıkacak artan tutarı isteyebileceklerine ilişkin yazılı sözleşmedir.

Özellikleri: Özel bir takas rejimi içerir. Tacirler yanında tacir olmayanlar da girebilir.
Cari Hesaba Geçirilemeyen Alacaklar: Nafaka gibi takası olanaklı olmayan alacaklar, belirli bir amaca sarf edilmek üzere teslim olunan para ve mallardan doğan alacaklar.
Hesap Devresi: Tarafların hesaplarını inceledikleri zaman birimidir. Hesap devresi sonunda çıkan bakiye karşı tarafa bildirilir. Bakiyeyi alan taraf, aldığı tarihten itibaren 1 ay içinde itiraz etmezse bakiyeyi kabul etmiş sayılır.
Bölünmezlik İlkesi: Cari hesap sözleşmesindeki kalemler üzerinde tarafların, 3. kişiler lehine tasarrufta bulunulamaz.
Cari Hesaba Geçirilen Alacaklar: Tek başlarına talep ve dava edilemez, temerrüde düşülmez, zamanaşımı işlemez, münferiden haczedilemez (sadece hesap bakiyesi haczedilebilir).
Bileşik Faiz: Cari hesap sözleşmesinde bileşik faiz işletilmesi, tarafların tacir olması ve hesap devrelerinin en az 3 ay olması halinde mümkündür.
Zamanaşımı: Cari hesabın tasfiyesine, bakiyeye veya faiz alacaklarına ilişkin davalar, cari hesap sözleşmesinin sona ermesinden itibaren 5 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.