Sindirim Sistemi Anatomisi Çalışma Materyali 📚

Kaynak Bilgisi: Bu çalışma materyali, kullanıcı tarafından sağlanan bir ders ses kaydı transkripti ve kopyalanmış metin kaynaklarından derlenmiştir.

---

Giriş: Sindirim Sistemine Genel Bakış 🌍

Sindirim sistemi, besinlerin alınması, sindirilmesi, emilimi ve atık maddelerin vücuttan uzaklaştırılması gibi hayati fonksiyonları yerine getiren karmaşık bir organlar bütünüdür. Ağız boşluğundan anüse kadar uzanan bir dizi organ ve yardımcı bezlerden oluşur. Bu materyal, sindirim sisteminin ana bölümlerini oluşturan kalın bağırsak, ince bağırsak, dil, dişler, yutak, yemek borusu ve midenin yapısal özelliklerini, konumlarını ve temel fonksiyonlarını detaylı bir şekilde ele almaktadır.

---

1. Kalın Bağırsak ve İlişkili Yapılar 📊

Kalın bağırsak, sindirim sisteminin son kısmıdır ve su ile elektrolitlerin emiliminden, ayrıca dışkının depolanmasından sorumludur.

1.1. Genel Özellikler

• Taenia Coli: Kalın bağırsağın longitudinal kas lifleri belirli yerlerde yoğunlaşarak üç adet şerit oluşturur. ✅
• Haustra Coli: Taenia coli'lerin kalın bağırsaktan daha kısa olması nedeniyle bağırsakta oluşan boğumlar. ✅
• Temel Fonksiyon: Su, mineraller ve bazı vitaminlerin absorbsiyonu. Absorbsiyonun büyük bölümü kolon ascendens'te gerçekleşir. ✅
• Konum: İnce bağırsaklarla bir çerçeve oluşturacak şekilde karın boşluğunun sağ, yan ve pelvis boşluğunda yer alır. ✅

1.2. Çekum (Caecum)

• Kalın bağırsağın ilk ve en geniş bölümüdür.
• Genellikle tamamen peritonla örtülüdür ancak mezosu yoktur.
• Lokalizasyon: Sağ fossa iliaca'da bulunur.
• Komşuluk: Arkada musculus iliacus ve musculus psoas major kaslarına oturur. Bu kaslar arasında recessus retrocaecalis denilen bir çıkmaz bulunur.
• Appendix Vermiformis: Recessus retrocaecalis'te yer alır. Çocuklarda erişkinlere oranla daha uzundur ve çekumun posteromedial duvarının uzantısıdır.
• Ostium Appendicis: Ostium ileale'nin yaklaşık 2 cm altındadır. İntraperitonealdir ve mezoappendix denilen üçgen şeklinde bir mezosu vardır.
• McBurney Noktası: Spina iliaca anterior superior ile göbeği birleştiren hattın 1/3 dış ve 2/3 orta bölümlerinin birleştiği noktadır. 💡

1.3. Valva İleocaecalis (Bauhin Kapağı)

• İleumun distal ucunun çekum ile kolon ascendens'e açıldığı yerdir.
• Bu açılma yerine ostium ileale denilir.
• İleumun kalın bağırsağa girmesiyle, ostium valva ilealis'i sınırlayan iki adet mukoza plikası iki kapak oluşturur.
• Üst kısımları birbirine yapışır ve bu yapışan kısımlara frenulum valvae ilealis denir.
• Gastroileal Refleks: Peristaltik hareketlerle ileumun sonuna gelen gıda, buradaki sfinkterin açılmasıyla çekuma geçer. 1️⃣

1.4. Kolon Ascendens

• Çekumun sağ kenarından başlar, karaciğerin sağ lobunun altına kadar uzanır.
• Sekonder retroperitonealdir.
• Sağ ve öne doğru kıvrılarak kolon transversum olarak devam eder.

1.5. Kalın Bağırsak Seyri

1. Çekum: Sağ fossa iliaca'da başlar.
2. Kolon Ascendens: Sağ yan tarafta karaciğere kadar çıkar.
3. Flexura Coli Dextra (Flexura Coli Hepatica): Karaciğer altında kıvrım yaparak sol tarafa döner.
4. Kolon Transversum: Aşağı ve öne doğru bir kavis alarak regio hypochondriaca sinistra'ya uzanır.
5. Flexura Coli Sinistra (Flexura Coli Splenica): Dalak altında kıvrım yaparak aşağı iner.
6. Kolon Descendens: Aşağı doğru seyreder.
7. Kolon Sigmoideum: Pelvise girerken S şeklinde kıvrım yapar.
8. Rektum ve Canalis Analis: Daha aşağıda düz bir şekil alarak son bulur.

1.6. Damarlanma ve İnnervasyon

• Damarlanma: Arteria mesenterica superior ve inferior'dan.
• İnnervasyon:
  • Parasempatik: Nervus vagus (N. vagus).
  • Sempatik: Nervus splanchnicus (N. splanchnicus).

---

2. İnce Bağırsak ve Bölümleri 🔬

İnce bağırsak, valva ileocaecalis'e kadar uzanan sindirim kanalının en uzun bölümüdür. Temel fonksiyonu besinlerin sindirimi ve emilimidir.

2.1. Genel Özellikler

• En geniş yeri başlangıçtaki çekum bölümüdür.
• Duvar Yapısı: Tunica mucosa, tela submucosa (glandulae duodenales/Brunner bezleri içerir), tunica muscularis, tela subserosa ve tunica serosa. ✅

2.2. Duodenum

• İnce bağırsağın ilk ve en kısa kısmıdır.
• Pars Descendens: Dansöz dizilimli katlantılar görülmeye başlar; papilla duodeni major ve minor burada bulunur.
• Pars Horizontalis: Plica circulares ve villi intestinales bulunur.
• Damarlanma: Arteria mesenterica superior.
• Venleri: Vena mesenterica superior ve vena porta hepatis'e dökülür.
• İnnervasyon: Plexus coeliacus.

2.3. Jejunum

• İnce bağırsağın proksimal 2/5'lik kısmını oluşturur.
• İleum'a göre daha parlak kırmızı renkte ve daha kalın duvarlıdır.
• Flexura duodenojejunalis'ten başlar.
• Plica circulares'ler proksimalden distale doğru azalır.
• Villus intestinales'ler büyüktür.
• Folliculi lymphatici aggregati (Peyer plakları) proksimalden distale doğru artar.

2.4. İleum

• İnce bağırsağın distal 3/5'lik kısmını oluşturur.
• Daha ince duvarlı ve soluk renklidir.
• Plica circulares'ler distale gittikçe azalır.
• Çok miktarda folliculi lymphatici aggregati içerir.
• Ostium valvae ilealis ile çekuma açılır.

2.5. Mezenterium

• Peritonun iki yapraklı katlantısına denir.
• Jejunum ve ileum kıvrımlarını karın arka duvarına asar.
• İkinci lumbal vertebranın sol tarafından oblik olarak seyreder.

2.6. Jejunum ve İleum Karşılaştırması ⚖️

| Özellik | Jejunum | İleum | | :------------------ | :------------------------------------ | :-------------------------------------- | | Renk | Daha parlak kırmızı | Daha soluk | | Duvar Kalınlığı | Daha kalın | Daha ince | | Çap | Daha büyük | Daha küçük | | Plica Circulares | Çok sayıda ve kalın | Distale gittikçe azalır | | Folliculi Lymphatici| Daha az | Daha fazla (Peyer plakları) | | Yağ Dokusu | Mezenteriumda daha az | Mezenteriumda daha fazla | | Arteria Rectae | Genellikle 1-3 ark, daha uzun | 4-5 ark, daha kısa | | Konum | Regio umbilicalis | Regio hypogastrica ve kısmen pelvis | | Damarlanma | Daha fazla | Daha az |

---

3. Ağız Boşluğu Yapıları 👄

3.1. Dil (Lingua)

• Genel Yapı: Septum medianum denilen fibröz bir bölme aracılığıyla sağ ve sol yarımlara ayrılır. Bu bölme os hyoideum'a tutunur.
• Kaslar: İntrinsik ve ekstrinsik kasları bulunur. İntrinsik kaslar septum medianum'a tutunur.
• Arterler: Arteria lingualis ve arteria profunda linguae.
• Duyular:
  • Ön 2/3: Tat duyusu nervus facialis (chorda tympani), genel duyusu nervus lingualis (nervus mandibularis).
  • Arka 1/3: Tat ve genel duyusu nervus glossopharyngeus.
  • Epiglotis çevresi: Tat ve genel duyusu nervus vagus.
• Dorsum Linguae (Üst Yüzey):
  • Sulcus Medianus Linguae: Dili ikiye ayıran oluk. Arka tarafta foramen caecum'da sonlanır.
  • Foramen Caecum: Sulcus medianus linguae'nin arka sonlanma noktası.
  • Sulcus Terminalis: Foramen caecum'dan öne doğru V harfi şeklinde uzanır.
  • Pars Anterior (Ön 2/3): Sulcus terminalis'in önünde kalan kısım. Tat tomurcukları bulunur.
  • Pars Posterior (Arka 1/3): Sulcus terminalis'in arkasında kalan kısım. Folliculi linguales (tonsilla lingualis) bulunur.
• Papillae Linguales: Pars anterior'da bulunan, tat alma veya mekanik rol oynayan yapılar:
  • Papilla circumvallatae
  • Papilla fungiformes
  • Papilla foliatae
  • Papilla filiformes
• Facies Inferior Linguae (Alt Yüzey): Os hyoideum ve mandibula'ya tutunur. Mukozası ağız döşemesine ve gingivalara geçer.
  • Frenulum Linguae: Mukozanın orta hattaki plikası.
  • Plica Sublingualis: Frenulum linguae'den transvers uzanan katlantılar. Caruncula sublingualis olarak sonlanır.
• Apex Linguae: Dilin uç kısmı. Alt dişlerin lingual yüzeylerine temas eder.

3.2. Tükürük Bezleri

• Glandula Parotidea:
  • Vücudun en büyük tükürük bezidir (20-30 gr). Gri renkli ve piramit şeklindedir.
  • Konum: Fossa retromandibularis'te yer alır. Regio parotideomasseterica alanını oluşturur.
  • İçindeki Oluşumlar: Nervus facialis, vena temporalis superficialis, arteria carotis externa.
  • Ductus Parotideus (Stensen Kanalı): Musculus buccinator'u deler ve vestibulum oris'te üst 2. molar hizasında papilla parotidea ile birleşir.
• Glandula Submandibularis:
  • 7-12 gr ağırlığında bir bezdir. Ligamentum stylomandibulare ile glandula parotidea'dan ayrılır. Yüzeyel ve derin olmak üzere iki kısmı vardır.
  • Ductus Submandibularis (Wharton Kanalı): Öne doğru ilerleyerek ağız tabanında papilla sublingualis'ler ile birlikte açılır.
  • Arterler: Arteria facialis ve arteria lingualis.
  • İnnervasyon: Parasempatik ganglion submandibulare'den, sempatik arteria facialis çevresindeki pleksustan.
• Glandula Sublingualis:
  • Fossa sublingualis'te musculus mylohyoideus'un üzerinde bulunur.
  • Ductus Sublingualis Major (Bartholin Kanalı): Bezin ön kısmında oluşur, ductus sublingualis'in yanına açılır.
  • Ductus Sublinguales Minores: Arka kısmı 8-20 adet küçük salgı kanalı ile plica sublingualis'e açılır.
  • Arterler: Arteria sublingualis ve arteria submentalis.
  • İnnervasyon: Parasempatik ganglion submandibulare'den, sempatik arteria facialis çevresindeki pleksustan.

3.3. Dişler (Dentes)

• Tutunma: Alveoli dentis'e tutunur.
• Kapanış: Arcus dentalis superior, arcus dentalis inferior'dan daha geniş olduğundan, üst dişler önden ve yandan alt dişleri örter.
• Diş Yapısı:
  • Cavitas Dentis: Dişin ortasındaki boşluk.
  • Cavitas Coronae: Cavitas dentis'in taç kısmında kalan bölüm.
  • Canalis Radicis Dentis: Cavitas dentis'in kök kısmında kalan bölüm.
  • Foramen Apicis Radicis Dentis: Kök ucundaki delik.
  • Pulpa Coronalis: Pulpanın cavitas coronae içindeki kısmı.
  • Pulpa Radicularis: Pulpanın canalis radicis içindeki kısmı.
  • Sert Kısımlar: Dentinum, enamelum, cementum.
  • Spatium Peridentale: Radix dentis ile alveoli dentis arasındaki açıklık. Periodontium denilen bağ dokusu ile doludur.
  • Periodontium: Gingiva, alveoli dentis, cementum, periodontal membran.
• Diş Tipleri:
  • Dentes Decidui (Süt Dişleri): Her çenede 5 adet, toplam 20 adet. 6 ay-2 yaş arası çıkar, 12 yaşa kadar düşer. İlk çıkanlar alt çenedeki medial incisivi'lerdir.
  • Dentes Permanentes (Kalıcı Dişler): Her çenede 8 adet, toplam 32 adet. 6 yaşında belirmeye başlar, 12 yaşında tamamlanır.
  • Dentes Incisivi (Kesici Dişler): Ön dişler, kesici kenarlı, tek radix dentis'li.
  • Dentes Canini (Köpek Dişleri): Tek radix dentis'li, alveoli dentis'te daha derine uzanır. Jugum alveolaria'ları belirgindir.
  • Dentes Premolares (Küçük Azı Dişleri): Tek radix dentis'li.
  • Dentes Molares (Büyük Azı Dişleri): Üst çenede 3, alt çenede 2 radix dentis'li.
• Damarlanma:
  • Arterler: Arteria alveolaris superior ve inferior.
  • Venler: Plexus pterygoideus ve vena maxillaris.
• İnnervasyon:
  • Nervus mandibularis → Nervus alveolaris inferior.
  • Nervus maxillaris → Nervus alveolaris superior ve nervus alveolaris posterior superior.

---

4. Yutak (Pharynx) 🗣️

Sindirim sisteminin cavitas oris'ten gelen son kısmıdır. Solunum sisteminde de yer alır.

4.1. Genel Özellikler ve Fonksiyonlar

• Tuba auditiva aracılığıyla orta kulağın havalanmasını sağlar ve işitmeye yardımcıdır.
• Tonsillerin bu bölgede olması nedeniyle savunmada rol oynar.
• Konum: Basis cranii'den 6. servikal vertebra seviyesine kadar uzanır.

4.2. Bölümleri

• Nazofarenks (Nasopharynx):
  • Yutağın ilk kısmıdır. Basis cranii'den 2. servikal vertebra seviyesine kadar uzanır.
  • Ön taraf: Choanae ile cavitas nasi'ye açılır.
  • Alt sınır: Palatum molle.
  • İsthmus Pharyngeus: Palatum molle ile farenks arka duvarı arasındaki açıklık, nazofarenks'i orofarenks'e bağlar.
  • Lateral duvar: Ostium pharyngeum tubae auditivae ile orta kulak boşluğuna açılır.
  • Torus Tubarius: Ostium pharyngeum tubae auditivae'nin üst ve arka tarafındaki kabartı. Altında tonsilla tubaria (Gerlach bademciği) bulunur.
  • Arka duvar: Tonsilla pharyngealis (adenoid) bulunur.
• Orofarenks (Oropharynx):
  • Yutağın orta kısmıdır. 2. servikal vertebra seviyesinden 3. servikal vertebra seviyesine kadar uzanır.
  • Ön taraf: Isthmus faucium ile cavitas oris propria'ya açılır.
  • Lateral duvar: Tonsilla palatina (bademcik) bulunur.
• Laringofarenks (Laryngopharynx):
  • Yutağın en alt kısmıdır. 3. servikal vertebra seviyesinden 6. servikal vertebra seviyesine kadar uzanır.
  • Ön taraf: Aditus laryngis ile larenks'e açılır.

4.3. Kaslar

• Musculus stylopharyngeus
• Musculus salpingopharyngeus

---

5. Yemek Borusu (Özofagus) 🍽️

C6 - T11 aralığında uzanan kaslı bir borudur.

5.1. Bölümleri

1. Pars Cervicalis: C6 - incisura jugularis.
2. Pars Thoracica: Incisura jugularis - hiatus oesophagus (T10).
3. Pars Abdominalis: Hiatus oesophagus - cardia (T11).

5.2. Darlıkları ⚠️

Özofagus, superior ve posterior mediastinum'da yer alır ve dört yerde darlık gösterir:

1. Başlangıç kısmında (en dar).
2. Arcus aortae'yi çaprazladığı yerde.
3. Bronchus principalis sinister'i çaprazladığı yerde.
4. Diyaframdan geçtiği yerde.

5.3. Komşulukları

• Pars Cervicalis:
  • Anterior: Trachea.
  • Lateral: Arteria carotis communis, glandula thyroidea.
  • Posterior: Columna vertebralis.
• Pars Abdominalis:
  • Hiatus oesophagus'tan cardia'ya kadar uzanır.
  • Özofagusun sulcus oesophagus'u içinde yer alır.
  • En kısa parçasıdır.
  • Sadece ön ve sol tarafı periton ile kaplıdır.
  • İnnervasyon: Nervus vagus ve truncus sympathicus.

---

6. Mide (Gaster) 🍎

Gastrointestinal sistemin en geniş bölümüdür.

6.1. Genel Konum ve Özellikler

• Konum: Regio epigastrica, regio umbilicalis ve regio hypochondriaca sinistra'da yer alır.
• Fonksiyon: Besinlerin mekanik ve kimyasal sindirimi.

6.2. Açıklıkları ve Kenarları

• İki Açıklık:
  1. Ostium Cardiacum: 7. kıkırdak kostanın sternum ile birleştiği yerin 2-2.5 cm solunda yer alır (mide-özofagus birleşimi).
  2. Ostium Pyloricum: Planum transpyloricum'da orta hattın 1-2 cm sağında yer alır.
• İki Kenar:
  1. Curvatura Minor: Konkavdır, ostium cardiacum ile pyloricum arasındadır. Incisura angularis bulunur.
  2. Curvatura Major: Incisura cardiaca'dan başlayarak pyloricum'da sonlanır. Curvatura minor'dan 4-5 kat daha uzundur.

6.3. Komşulukları

• Sol üst bölüm: Diyafram aracılığıyla sol pleura, sol akciğer, perikardium, 6-8. kostalar.
• Sol üst kısım: Dalak ile.
• Alt bölüm: İnce bağırsak kıvrımları ve lobus quadratus ile komşudur.

6.4. Damarlanma

• Curvatura Minor:
  • Arteria gastrica dextra (Truncus coeliacus'tan).
  • Arteria gastrica sinistra (Arteria hepatica communis'ten).
• Curvatura Major:
  • Arteria gastroepiploica sinistra (Arteria splenica'dan).
  • Arteria gastrica breves (Arteria splenica'dan).
  • Arteria gastroepiploica dextra (Arteria gastroduodenalis'ten).