Bu çalışma, Kurtuluş Savaşı hazırlık dönemiyle ilgili sesli ders kaydı ve kopyalanmış metin kaynaklarından derlenerek hazırlanmıştır.

---

Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi: Milli Mücadelenin İlk Adımları 🇹🇷

Bu çalışma, Birinci Dünya Savaşı sonrası Osmanlı Devleti'nin içinde bulunduğu zorlu koşullarda başlayan Milli Mücadele'nin hazırlık sürecini, Mustafa Kemal Paşa'nın liderliğindeki ilk adımları, önemli raporları, genelgeleri ve kongreleri kapsamaktadır. Amacı, öğrencilere bu kritik dönemi kronolojik ve kavramsal olarak anlaşılır bir şekilde sunmaktır.

1. Mondros Ateşkes Antlaşması ve İlk Tepkiler (1918)

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Osmanlı Devleti için ağır şartlar içeren Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandı. Bu antlaşma, ülkenin işgale açık hale gelmesine neden oldu.

• Antlaşmanın Maddeleri:

  • 7. Madde: İtilaf Devletleri'ne güvenliklerini tehdit eden herhangi bir stratejik noktayı işgal etme hakkı tanıdı. Bu madde, Anadolu'nun işgaline hukuki zemin hazırladı.
  • 24. Madde: "Altı Doğu Vilayeti'nde (Vilayet-i Sitte) karışıklık çıkarsa İtilaf Devletleri bu bölgeleri işgal edebilecektir." Bu madde, Doğu Anadolu'da bir Ermeni devleti kurulmasının önünü açmayı hedefliyordu.

• Mustafa Kemal Paşa'nın İstanbul'a Dönüşü:

  • Mondros imzalandığında Suriye-Filistin Cephesi Yıldırım Orduları Grup Komutanı olan Mustafa Kemal Paşa, İstanbul'a çağrıldı.
  • İstanbul'a geldiğinde İtilaf Devletleri'nin gemilerini görünce yaveri Cevat Abbas'a "Geldikleri gibi giderler!" sözünü sarf etmiştir. ✅ (ÖSYM Notu: Bu sözün kime ve ne zaman söylendiği sıkça sorulur.)
  • İstanbul'da kaldığı süre boyunca yakın arkadaşı Ali Fethi Okyar ile birlikte Minber Gazetesi'ni çıkarmış ve "Hatip" takma adıyla yazılar yazarak kurtuluş çareleri aramıştır. 💡 (ÖSYM Notu: Minber Gazetesi ve Hatip takma adı önemlidir.)

2. Milli Mücadelenin Başlangıcı: Samsun'dan Amasya'ya

Karadeniz'deki Türk-Rum çatışmaları bahane edilerek, Mondros'un 7. maddesinin uygulanmasını engellemek amacıyla İstanbul Hükümeti, Mustafa Kemal Paşa'yı 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a gönderdi.

• İstanbul Hükümeti'nin Amacı: Mondros'un 7. maddesinin uygulanmasını engellemek, bölgedeki asayişi sağlamak ve Türklerin elindeki silahları toplamak.
• Mustafa Kemal Paşa'nın Amacı: Ulusal bağımsızlığı sağlamak ve ardından ulusal egemenliğe dayalı bir yönetim kurmak.

2.1. Samsun Raporu (19 Mayıs 1919) 📝

Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a ayak basmasıyla Milli Mücadele fiilen başlamıştır. Bölgedeki incelemeleri sonucunda hazırladığı ilk rapordur.

• İçeriği: Bölgedeki çatışmaların sorumlusunun Rumlar olduğunu, Türklerin haklı olduğunu belirtmiş ve Türklerin silahlarının alınmasını reddetmiştir.
• Önemi: İstanbul Hükümeti ile Mustafa Kemal Paşa arasındaki ilk görüş ayrılığı bu raporla ortaya çıkmıştır. ✅

2.2. Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919) 📢

İzmir'in işgalini öğrenen Mustafa Kemal Paşa, Havza'da bu genelgeyi tek başına yayımlamıştır.

• Maddeleri:
  • İşgallere karşı protesto mitingleri düzenlenmeli ve telgraflar çekilmelidir.
  • Mitingler sırasında azınlıklara zarar verilmemelidir.
• Amaç: Milli bilinci uyandırmak ve İtilaf Devletleri'nin Mondros'un 7. maddesini bahane etmesini engellemektir.
• Önemi: Milli bilinci uyandırmaya yönelik ilk belgedir. ✅

2.3. Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919) 📜

Havza Genelgesi sonrası İstanbul Hükümeti tarafından geri çağrılmasına rağmen Mustafa Kemal Paşa, Amasya'ya geçerek bu genelgeyi yayımlamıştır.

• Önemi: Milli Mücadele'nin amaç, gerekçe ve yöntemini ortaya koyan bir ihtilal bildirgesi niteliğindedir. Ulusal egemenliğin ilk sinyallerini vermiştir. ✅
• İmzalayanlar (Onaylayanlar): Mustafa Kemal Paşa, Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele. Kazım Karabekir ve Cemal Paşa ise telgrafla onaylamıştır. 💡 (ÖSYM Notu: "Kararcı" şifresiyle akılda tutulabilir: Kazım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay, Atatürk, Refet Bele, Cemal Paşa. Telgrafla onaylayanlar ilk ve son harflerdir.)
• Maddeleri ve Yorumları:
  • Gerekçe: "Vatanın bütünlüğü ve milletin istiklali tehlikededir." ve "İstanbul Hükümeti üzerine aldığı sorumluluğu yerine getirmemektedir."
  • Amaç ve Yöntem: "Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." (Amaç: Bağımsızlık, Yöntem: Milletin azim ve kararı). "Milletin kararı" ifadesiyle ulusal egemenliğe ilk kez üstü kapalı vurgu yapılmıştır. ✅
  • Temsil Heyeti Fikri: "Her türlü etki ve denetimden uzak bir heyet gerekmektedir." (Temsil Heyeti'nden ilk kez bahsedilmiştir.)
  • Kongre Kararları: Erzurum Kongresi'nin toplanacağı duyurulmuş, Sivas'ta ulusal bir kongre toplanmasına karar verilmiştir.
• Mustafa Kemal Paşa'nın Sözü: "Bundan sonra İstanbul Anadolu'ya hakim değil, tabi olmak zorundadır." ✅
• Sine-i Millete Dönüş: Amasya Genelgesi'nin ardından İstanbul Hükümeti'nin görevden alma kararı üzerine Mustafa Kemal Paşa, çok sevdiği askerlik mesleğinden istifa ederek "sine-i millete" (sivil vatandaşlığa) dönmüştür. ✅ (ÖSYM Notu: Ne zaman istifa ettiği ve sivil olarak katıldığı ilk kongre önemlidir.)

3. Kongreler Dönemi 📊

3.1. Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919)

Mustafa Kemal Paşa'nın sivil olarak katıldığı ilk yerdir. ✅

• Toplayanlar: Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ve Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti.
• Niteliği: Toplanış açısından bölgesel, aldığı kararlar açısından ulusal bir kongredir. ✅
• Maddeleri ve Yorumları:
  • "Ulusal sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz." (Misak-ı Milli'nin temeli atılmış, milli sınırlardan ilk kez bahsedilmiştir.) ✅
  • "İstanbul Hükümeti görevini yapmazsa geçici bir hükümet kurulacaktır." (Temsil Heyeti'nin kuruluşu kararlaştırılmıştır.)
  • Manda ve himaye ilk kez reddedilmiştir. ✅
  • "Kuvay-i Milliye'yi etkin, milli iradeyi hakim kılmak esastır." (Bağımsızlık ve ulusal egemenlik vurgulanmıştır.)
  • Doğudaki cemiyetler birleştirilmiştir.
  • Osmanlı Mebusan Meclisi'nin toplanması istenmiştir.

3.2. Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919)

Erzurum Kongresi'nin tamamlayıcısı niteliğindedir.

• Niteliği: Hem toplanış hem de aldığı kararlar açısından ulusaldır. ✅
• Katılımın Az Olma Nedenleri: Damat Ferit Paşa hükümetinin engelleme çabaları (Elazığ Valisi Ali Galip olayı), Fransız işgal söylentileri, İngilizlerin engelleme girişimleri. ✅
• Tartışılan Konular: Manda ve himaye, kongre başkanlığı.
• Maddeleri ve Yorumları:
  • Manda ve himaye kesin olarak reddedilmiştir. ✅ (Mustafa Kemal Paşa: "Ya istiklal ya ölüm!" sözünü sarf etmiştir.)
  • Tüm cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirilmiştir. (Milli Mücadele tek elden yönetilmek istenmiştir.)
  • Temsil Heyeti ulusal hale getirilerek tüm yurdu temsil eder konuma gelmiştir.
  • İrade-i Milliye Gazetesi çıkarılmasına karar verilmiştir. (Halkı bilgilendirme amacı.)
  • Temsil Heyeti, Ali Fuat Cebesoy'u Batı Cephesi Komutanlığı'na atayarak ilk kez yürütme yetkisini kullanmıştır. ✅ (ÖSYM Notu: Temsil Heyeti'nin ilk yürütme yetkisini kullanması çok önemlidir.)
• Sonuç: Damat Ferit Paşa hükümetinin istifa etmesi, Temsil Heyeti'nin İstanbul Hükümeti'ne karşı kazandığı ilk siyasi zaferdir. ✅

3.3. Diğer Bölgesel Kongreler

• Balıkesir ve Alaşehir Kongreleri: Hacim Muhittin Bey tarafından düzenlenmiş, Batı Cephesi'nin kurulmasında etkili olmuştur. Saltanat ve hilafete bağlılık bildirilmiştir.
• Aydın ve Nazilli Kongreleri: Celal Bayar tarafından Galip Hoca takma adıyla Muğla'da toplanmıştır. 💡 (ÖSYM Notu: Celal Bayar'ın bu dönemdeki rolü ve takma adı önemlidir.)
• Edirne ve Lüleburgaz Kongreleri: Cafer Tayyar Paşa liderliğindeki Trakya Paşaeli Cemiyeti tarafından toplanmıştır. Doğu Trakya'nın Yunan işgalinden kurtarılması amaçlanmıştır.
• Pozantı Kongresi: Kilikyalılar Cemiyeti tarafından Fransız ve Ermeni faaliyetlerine karşı toplanmıştır. Milli Mücadele'nin son kongresidir.

3.4. Mustafa Kemal Paşa'nın Katıldığı Kongreler 📚

Mustafa Kemal Paşa'nın katıldığı kongreler ESAP şifresiyle akılda tutulabilir:

• Erzurum Kongresi
• Sivas Kongresi
• Afyon Kongresi
• Pozantı Kongresi (Son kongre)

💡 (ÖSYM Notu: İlk iki kongreye (Erzurum, Sivas) Temsil Heyeti Başkanı olarak, son iki kongreye (Afyon, Pozantı) ise TBMM Başkanı olarak katılmıştır.)

4. Amasya Görüşmeleri ve Misak-ı Milli (1919-1920)

4.1. Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919)

Damat Ferit Paşa'nın istifası sonrası kurulan Ali Rıza Paşa hükümeti, Milli Mücadele'ye daha ılımlı yaklaşarak Temsil Heyeti ile görüşme kararı aldı.

• Katılımcılar:
  • İstanbul Hükümeti adına: Bahriye Nazırı Salih Paşa.
  • Temsil Heyeti adına: Mustafa Kemal Paşa, Rauf Orbay, Bekir Sami Bey.
• Önemi: İstanbul Hükümeti, Temsil Heyeti'ni resmen tanımıştır. ✅
• Sonuç: Görüşmeler sonucunda imzalanan Amasya Protokolü'nden sadece Mebusan Meclisi'nin açılması kararı kabul edilmiştir. Mustafa Kemal Paşa meclisin İstanbul dışında toplanmasını istemişse de, meclis İstanbul'da açılmıştır.

4.2. Sivas Komutanlar Toplantısı (16-29 Kasım 1919)

• Önemi: Milli Mücadele'nin merkezi olarak Ankara belirlenmiştir. ✅
• Ankara'nın Merkez Seçilme Nedenleri: Anadolu'nun ortasında yer alması, ulaşım ve haberleşme olanakları, Batı Cephesi'ne yakınlığı, halkın Milli Mücadele yanlısı olması, düzenli bir ordunun (20. Kolordu) bulunması.
• Mustafa Kemal Paşa'nın Talepleri: Son Osmanlı Mebusan Meclisi'ne gidecek vekillerden üç talepte bulunmuştur:
  1. Kendisini meclis başkanı seçmeleri (Meclisi Anadolu'ya taşımak için). (Gerçekleşmedi)
  2. Mecliste Müdafaa-i Hukuk Grubu kurmaları. (Gerçekleşmedi, yerine Felah-ı Vatan Grubu kuruldu.)
  3. Misak-ı Milli kararlarını onaylatmaları. (Gerçekleşti)

4.3. Misak-ı Milli Kararları (28 Ocak 1920)

"Milli Ant", "Milli Yemin" veya "Milli Söz" anlamına gelir. Felah-ı Vatan Grubu tarafından Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde onaylanmıştır.

• Şifresi: KARA BORSA 💡
  • Kapitülasyonlar: Siyasi, mali ve adli gelişmeyi engelleyen her türlü kısıtlama kaldırılacaktır.
  • Boğazlar: Tehlikeden uzak bir şekilde dünya ticaretine açılacaktır.
  • Osmanlı Borçları: Adaletli bir şekilde paylaştırılırsa ödenecektir.
  • Referandum: Elviye-i Selase (Kars, Ardahan, Batum), Arap toprakları ve Batı Trakya'da halk oylaması yapılacaktır. ✅ (ÖSYM Notu: Doğu Trakya değil, Batı Trakya'dır.)
  • Sınırlar: Ulusal sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz. (Mondros imzalandığı sırada işgal edilmemiş topraklar esas alınmıştır.)
  • Azınlıklar: Mütekabiliyet (denklik) ilkesi doğrultusunda hak tanınacaktır.
• Önemi: Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin kabul ettiği son kanundur. ✅
• Dikkat: Misak-ı Milli kararları içinde ulusal egemenlikle ilgili herhangi bir madde yoktur. ✅

5. İstanbul'un İşgali ve TBMM'ye Doğru (16 Mart 1920)

Misak-ı Milli kararlarının kabul edilmesi üzerine İtilaf Devletleri, İstanbul'u resmen işgal etti.

• Sonuçları:
  • Mebusan Meclisi dağıtıldı ve milletvekilleri Malta'ya sürgün edildi.
  • Hain Damat Ferit Paşa hükümeti yeniden işbaşına getirildi.
• Tek Olumlu Yanı: Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılışını hızlandırmıştır. ✅
• Haber Veren: İstanbul'un işgalini Mustafa Kemal Paşa'ya Manastırlı Hamdi Bey haber vermiştir. Kendisine daha sonra "Mart 16" soyadı verilmiştir. ✅
• Alınan Önlemler: İstanbul ile haberleşme kesildi, Geyve ve Ulukışla demiryolları tahrip edildi, İtilaf subayları tutuklandı.

Bu dönem, Milli Mücadele'nin temelini oluşturan kararların alındığı ve ulusal bağımsızlık yolunda atılan kritik adımların yaşandığı bir süreçtir.