İkinci Dünya Savaşı: Nedenleri, Gelişimi ve Sonuçları

İkinci Dünya Savaşı Çalışma Materyali

Bu çalışma materyali, ders kaydı ve metin kaynaklarından derlenerek hazırlanmıştır.

---

Giriş: İkinci Dünya Savaşı'na Genel Bakış 🌍

İkinci Dünya Savaşı (1939-1945), dünya tarihinin en yıkıcı ve geniş çaplı çatışmalarından biridir. Birinci Dünya Savaşı'nın ardından oluşan uluslararası düzensizlikler, 1929 Dünya Ekonomik Krizi'nin yarattığı ekonomik ve sosyal sorunlar ile Avrupa ve Asya'da yükselen totaliter rejimlerin yayılmacı politikaları bu küresel çatışmanın temelini oluşturmuştur. Savaş, yaklaşık 60 milyon insanın hayatına mal olmuş ve dünya siyasi haritasını kökten değiştirmiştir.

1. Savaş Öncesi Totaliter Rejimler ve Yayılmacı Politikalar ⚔️

Savaş öncesi dönemde, bazı ülkelerde totaliter rejimler iktidara gelerek yayılmacı ve saldırgan politikalar izlemişlerdir.

1.1. İtalya (Faşizm - Benito Mussolini) 🇮🇹

• Lider ve İdeoloji: Benito Mussolini liderliğindeki Faşist Parti, İtalyan ırkının üstünlüğünü savunmuştur. Mussolini'ye "Duçe" (Lider) unvanı verilmiştir.
• Kara Gömlekliler: Faşist Parti sempatizanlarına "Kara Gömlekliler" adı verilmiştir. Napoli'den Roma'ya yürüyerek işçi grevlerine destek vermişler ve iktidara gelmelerinde etkili olmuşlardır.
• Mare Nostrum Politikası: Mussolini, Akdeniz'i "Bizim Deniz" (Mare Nostrum) yaparak eski Roma İmparatorluğu'nu yeniden kurma hedefi gütmüştür.
• Yayılmacı Adımlar:
  • Fiume: Serbest şehir statüsündeki Fiume'yi ele geçirdi.
  • Korfu Adası: Yunanistan'dan Korfu Adası'nı aldı.
  • Arnavutluk: Nüfuzu altına aldı ve Balkan Paktı'na katılımını engelledi.
  • Habeşistan (Etiyopya): 1935'te işgal etti. Bu işgal, İngilizlerin Mısır'daki çıkarlarını tehdit ettiği için uluslararası tepkiye yol açtı.
• Mussolini'nin Sözü: "Sürekli barış ne mümkün ne faydalıdır. İnsan enerjisini en yüksek gerilimde tutan şey ise savaştır."

1.2. Almanya (Nazizm - Adolf Hitler) 🇩🇪

• Lider ve İdeoloji: Adolf Hitler liderliğindeki Nasyonal Sosyalist İşçi Partisi (Nazi Partisi), Alman ırkının üstünlüğünü ve "Hayat Sahası" (Lebensraum) politikasını savunmuştur. Hitler'e "Führer" (Lider) unvanı verilmiştir.
• Kahverengi Gömlekliler: Nazi Partisi sempatizanlarına "Kahverengi Gömlekliler" denilmiştir.
• Gestapo: Gizli polis teşkilatı Gestapo, rejim muhaliflerini, Yahudileri, Çingeneleri ve komünistleri hedef almıştır.
• Versay Antlaşması'nın Reddi: Hitler, iktidara gelir gelmez Versay Antlaşması'nın kısıtlamalarını tanımadığını ilan etmiştir.
• Hayat Sahası Politikası: Almanya'nın yaşam alanını genişletme amacı güden bu politika, Almanların yaşadığı bölgelerin ilhakını öngörüyordu.
• Yayılmacı Adımlar:
  • Ren Bölgesi: 1936'da askerden arındırılmış Ren bölgesini işgal etti.
  • Saar Bölgesi: Fransa'dan Saar bölgesini geri aldı.
  • Avusturya (Anschluss): 1938'de Avusturya'yı ilhak etti. (Almanca adı: Anschluss)
  • Südetler: Çekoslovakya'da 3,5 milyon Alman'ın yaşadığı Südet bölgesini işgal etti.
  • Çekoslovakya: Südetler'in ardından Çekoslovakya'nın tamamını işgal etti.
• Kristal Gece: 9-10 Kasım 1938'de Yahudilere yönelik ülke çapında saldırılar düzenlendi, dükkanları ve evleri yağmalandı.
• Münih Konferansı (1938) ve Yatıştırma Politikası: İngiltere Başbakanı Neville Chamberlain liderliğindeki İngiltere, Almanya'nın yayılmacılığını yatıştırma politikasıyla durdurmaya çalıştı. Südetler'in Almanya'ya verilmesi kararı alınsa da, Hitler'in Çekoslovakya'nın tamamını işgal etmesi bu politikanın başarısızlığını gösterdi.

1.3. Japonya (Militarizm - İmparator Hirohito) 🇯🇵

• Lider ve İdeoloji: İmparator Hirohito döneminde militarist bir yönetim benimsenmiştir.
• Yayılmacı Politikalar: "Asya Asyalılarındır" ve "Yeni Düzen" sloganlarıyla Uzak Doğu'da egemenlik kurmayı hedeflemiştir.
• Yayılmacı Adımlar:
  • Mançurya: 1931'de Mançurya'yı işgal etti.
  • Kore ve Doğu Çin: Kore'yi ilhak etti ve Doğu Çin'in bazı bölgelerini işgal etti.

2. Savaş Öncesi İttifaklar 🤝

Savaşın tarafları netleşmeden önce çeşitli paktlar kurulmuştur:

• Berlin-Roma Mihveri (1936): Almanya ve İtalya arasında.
• Berlin-Tokyo Mihveri (1936): Almanya ve Japonya arasında.
• Anti-Komintern Paktı (1936): Almanya, İtalya ve Japonya arasında komünizme karşı kuruldu.
• Çelik Paktı (1939): Almanya ve İtalya arasında resmi askeri ittifak.

3. Savaşın Başlaması ve Cephelerdeki Gelişmeler 💥

3.1. Avrupa Cephesi 🇪🇺

• Savaşın Başlaması: Almanya'nın 1 Eylül 1939'da Polonya'ya saldırmasıyla İkinci Dünya Savaşı başladı. Polonya, Almanya ve SSCB arasında paylaşıldı.
• Yıldırım Harekatı (Blitzkrieg): Almanya, hızlı ve şok edici askeri operasyonlarla kısa sürede birçok ülkeyi işgal etti:
  • Danimarka, Norveç, Belçika, Hollanda, Lüksemburg.
  • Fransa: Almanlar, Fransızların savunma hattı olan Maginot Hattı'nı Belçika üzerinden aşarak Fransa'yı işgal etti. İşgal edilen bölgelerde Almanya'ya bağlı Vichy Hükümeti kuruldu.
• Kartal Hücumu: Almanya'nın İngiltere'ye yönelik hava harekatı, İngiliz direnişi ve olumsuz hava koşulları nedeniyle başarısız oldu.
• Barbarossa Harekatı: Hitler, 22 Haziran 1941'de SSCB ile imzaladığı saldırmazlık paktını bozarak SSCB'ye saldırdı. Amaç, Kafkaslar üzerinden İran'a geçerek petrol kaynaklarını ele geçirmekti. Başlangıçta başarılı olsa da, Alman orduları Stalingrad'da durduruldu ve savaşın seyri değişti.

3.2. Kuzey Afrika Cephesi 🏜️

• İtalya ve Almanya, İngiliz kuvvetlerine karşı mücadele etti. İtalya'nın Mısır'ı ele geçirme girişimleri başarısızlıkla sonuçlandı.

3.3. Uzak Doğu Cephesi 🌏

• Pearl Harbor Baskını: Japonya, 7 Aralık 1941'de ABD'nin Pasifik'teki Pearl Harbor deniz üssüne saldırdı. Japon komutan Yamamato liderliğindeki bu baskın, ABD'nin savaşa girmesine neden oldu.
• Pasifik Savaşları: ABD ile Japonya arasında Midway, Mercan Denizi ve Leyte gibi önemli deniz savaşları yaşandı.

4. Savaşın Sonlanması ve Uluslararası Konferanslar 🤝📜

ABD'nin savaşa girmesiyle müttefik devletler güçlendi ve savaşın gidişatı değişti.

• Atlantik Bildirisi (1941): ABD ve İngiltere tarafından yayınlanan bu bildiri, savaş sonrası dünya düzeninin ilkelerini belirledi ve Birleşmiş Milletler fikrinin temelini attı.
  • Toprak kazanılmayacak.
  • Uluslar kendi geleceklerini kendileri saptayacak (Self-determinasyon).
  • Halkın onayı alınmadan toprak değişikliği yapılmayacak.
  • Temel hammaddelerden eşit faydalanılacak.
  • Korku ve açlıktan kurtarılma.
  • Açık denizlerde ticaret serbestliği.
  • Mihver devletler silahsızlandırılacak.
  • Uluslararası işbirliği gerçekleştirilecek (BM fikri).
• Kazablanka Konferansı (1943): ABD, İngiltere ve SSCB arasında toplanan bu konferansta, Mihver devletlerin kayıtsız şartsız teslim alınması kararı alındı.
• Quebec Konferansı (1943): Almanya işgali altındaki Fransa'nın kurtarılması hedefi belirlendi.
• Normandiya Çıkarması (1944): Dwight D. Eisenhower komutasındaki müttefik birlikleri, Normandiya kıyılarından Fransa'ya çıkarma yaparak Fransa'yı Alman işgalinden kurtardı.
• Yalta Konferansı (1945): ABD (Roosevelt), İngiltere (Churchill) ve SSCB (Stalin) arasında toplandı.
  • Almanya'nın dört müttefik işgal bölgesine ayrılması.
  • Polonya'da özgür seçimlerin yapılması.
  • Savaş suçlularının yargılanması.
  • Birleşmiş Milletler'in kurulması kararı alındı (fikri Atlantik Bildirisi'nde ortaya çıkmıştı). Üye olmak isteyen devletlerin Almanya ve Japonya'ya savaş ilan etmesi şartı getirildi.
• San Francisco Konferansı (1945): Birleşmiş Milletler resmi olarak kuruldu. Türkiye, Almanya ve Japonya'ya sembolik savaş ilan ederek kurucu üyelerden biri oldu.
• Potsdam Konferansı (1945): Savaşın sonuna doğru toplanan bu konferansta:
  • Almanya ve Avusturya'nın dört işgal bölgesine ayrılması.
  • Nazi liderlerinin uluslararası savaş suçları mahkemelerinde yargılanması.
  • İtalya ile yapılacak barışın hafifletilmesi kararları alındı.
  • Bu konferans, ABD ile SSCB arasındaki gerilimin başlangıcı olmuş ve Soğuk Savaş'ın temellerini atmıştır.
• Almanya'nın Teslimi: Avrupa'da savaş, Almanya'nın teslim olması ve Adolf Hitler'in intihar etmesiyle sona erdi.
• Japonya'nın Teslimi: ABD, Japonya'nın Hiroşima (6 Ağustos 1945) ve Nagazaki (9 Ağustos 1945) kentlerine atom bombası atarak Japonya'nın kayıtsız şartsız teslim olmasını sağladı ve İkinci Dünya Savaşı tamamen sona erdi.

5. Savaşın Sonuçları ve Yeni Dünya Düzeni 🌐

İkinci Dünya Savaşı, dünya üzerinde derin ve kalıcı etkiler bırakmıştır.

• Can Kayıpları: Yaklaşık 60 milyon insan hayatını kaybetti. En büyük can kaybını SSCB (22 milyon) yaşadı.
• İdeolojilerin Tasfiyesi: Faşizm ve Nazizm gibi totaliter akımlar tasfiye edildi.
• Yeni Süper Güçler ve Soğuk Savaş: ABD ve SSCB süper güçler olarak ortaya çıktı ve dünya iki kutuplu bir düzene girerek Soğuk Savaş dönemi başladı.
• Birleşmiş Milletler Teşkilatı (BM): Dünya barışını ve güvenliğini sağlamak amacıyla kuruldu.
  • Güvenlik Konseyi: Fransa, İngiltere, Rusya, Çin ve ABD veto hakkına sahip daimi üyeler oldu.
  • BM fikrini ilk ortaya atan Türk-İslam filozofu Farabi'dir. BM kavramını ilk kez kullanan ise ABD Başkanı Roosevelt'tir.
• Uluslararası Ekonomik Kuruluşlar:
  • Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası (Bretton Woods ikizleri) kuruldu. Bu kuruluşlar, savaş sonrası yeniden yapılanma ve ekonomik istikrarı hedefledi.
• Teknolojik Gelişmeler: Radar sistemleri, jet uçakları, güdümlü füzeler, cep denizaltıları gibi askeri teknolojiler gelişti. Dünyanın ilk elektronik bilgisayarı ENIAC (1947) geliştirildi.
• Savaş Suçları Mahkemeleri: Nürnberg Mahkemeleri'nde Nazi liderleri, Tokyo Mahkemeleri'nde Japon liderler savaş suçlarından yargılandı.
• İnsan Hakları Belgeleri:
  • Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi: 9 Aralık 1948'de kabul edildi.
  • İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi: 10 Aralık 1948'de yayınlandı. ABD Başkanı Roosevelt'in eşi Eleanor Roosevelt, bu beyannameyi "Tüm insanlığın Magna Carta'sı" olarak tanımlamıştır.
• Ülkelerin Ayrılması: Almanya (Doğu/Batı Almanya), Kore (Kuzey/Güney Kore) ve Vietnam (Kuzey/Güney Vietnam) gibi ülkeler ikiye ayrıldı.
• Yeni Devletlerin Kuruluşu ve Sömürgeciliğin Tasfiyesi: Hindistan, Pakistan ve İsrail gibi yeni devletler kuruldu. Afrika ve Ortadoğu'da emperyalizme karşı mücadeleler hızlandı, sömürgecilik tasfiye sürecine girdi.