Atatürk Dönemi ve İki Savaş Arası Dünya Gelişmeleri

📚 Çalışma Materyali: Atatürk Dönemi İç ve Dış Politika Gelişmeleri ile İki Dünya Savaşı Arası Dünya Konjonktürü

Kaynak Bilgisi: Bu çalışma materyali, sunum slaytları ve ders ses kaydı transkriptinden derlenerek hazırlanmıştır.

Giriş

Bu çalışma materyali, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan Mustafa Kemal Atatürk'ün vefatına kadar geçen sürede (1923-1938) yaşanan önemli iç ve dış politika gelişmelerini ele almaktadır. Ayrıca, aynı dönemde dünya genelinde meydana gelen siyasi ve ekonomik olaylar da incelenmiştir. Bu dönem, Türkiye'nin modernleşme, bağımsızlığını pekiştirme ve uluslararası alanda saygın bir konum edinme çabalarıyla şekillenmiştir.

🇹🇷 Atatürk Dönemi İç Politika Gelişmeleri (1923-1938)

Atatürk dönemi iç politikası, genç Türkiye Cumhuriyeti'nin temellerinin atıldığı, inkılapların gerçekleştirildiği ve çok partili hayata geçiş denemelerinin yapıldığı dinamik bir süreçtir.

1. Meclis ve II. Meclis 🏛️

I. Meclis (1920-1923): Kurtuluş Savaşı'nı yönetmiş ve Cumhuriyet'in ilanına zemin hazırlayarak devletin temelini atmıştır.
II. Meclis (1923-1927): Cumhuriyet'in ilanından sonra inkılapların hayata geçirilmesinde ve yeni devlet kurumlarının oluşturulmasında kritik bir rol oynamıştır.

Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri ve Karşılaşılan Tepkiler 🗳️

Türkiye Cumhuriyeti'nin demokratikleşme yolundaki önemli adımlarından biri, çok partili siyasi hayata geçiş denemeleridir. Ancak bu denemeler, dönemin hassas koşulları nedeniyle çeşitli zorluklarla karşılaşmıştır.

Cumhuriyet Halk Fırkası (CHF) (9 Eylül 1923):
- Mustafa Kemal Atatürk tarafından kurulan ilk siyasi partidir.
- Tek parti döneminin ana siyasi gücü olmuş, inkılapların öncülüğünü yapmıştır.
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (TCF) (17 Kasım 1924):
- Kazım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy gibi önemli komutanlar tarafından kurulmuştur.
- Cumhuriyet Halk Fırkası'na karşı ilk muhalefet partisi olma özelliğini taşır.
- Kapatılması: Şeyh Said Ayaklanması ile ilişkilendirilerek 13 Şubat 1925'te kapatılmıştır.
Şeyh Said Ayaklanması (13 Şubat 1925):
- Doğu Anadolu'da laik Cumhuriyet rejimine karşı çıkan büyük bir isyandır.
- Genç Cumhuriyet için ciddi bir tehdit oluşturmuş, iç güvenlik önlemlerinin artırılmasına ve Takrir-i Sükûn Kanunu'nun çıkarılmasına yol açmıştır.
- Bu olay, TCF'nin kapatılmasında önemli bir gerekçe olmuştur.
Mustafa Kemal'e Suikast Girişimi (16 Haziran 1926):
- İzmir'de Mustafa Kemal Atatürk'e yönelik planlanan bir suikast girişimidir.
- Ulusal birliği ve liderliği hedef alması nedeniyle büyük yankı uyandırmış, failler yargılanmıştır. Bu olay, rejime karşı olan unsurların tasfiyesinde etkili olmuştur.
Serbest Cumhuriyet Fırkası (SCF) (12 Ağustos 1930):
- Atatürk'ün isteği üzerine Fethi Okyar tarafından kurulmuştur.
- Çok partili hayata geçişin ikinci denemesidir.
- Kapatılması: Kısa sürede rejim karşıtlarının toplanma noktası haline gelmesi ve iç karışıklık potansiyeli nedeniyle Fethi Okyar tarafından feshedilmiştir.
Menemen Olayı (23 Aralık 1930):
- Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kapatılmasından kısa bir süre sonra Menemen'de meydana gelen, laik Cumhuriyet rejimine karşı gerici bir isyandır.
- Asteğmen Kubilay'ın şehit edilmesiyle sonuçlanan bu olay, çok partili hayata geçiş denemelerinin ne kadar hassas bir dönemde yapıldığını ve rejimin henüz tam olarak oturmadığını göstermiştir. ⚠️

🌍 Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası (1923-1938)

Atatürk dönemi Türk dış politikası, "Yurtta Sulh, Cihanda Sulh" ilkesi doğrultusunda bağımsızlık, barış ve toprak bütünlüğünü koruma ekseninde şekillenmiştir.

İkili İlişkiler ve Sorunlar 🤝

Türkiye-Yunanistan İlişkileri: Lozan Antlaşması sonrası nüfus mübadelesi gibi konularla başlamış, ancak zamanla dostane bir seyir izlemiş ve Balkan Antantı'na katılım ile pekişmiştir.
Türkiye-İngiltere İlişkileri: En önemli sorun Musul Meselesi olmuştur. Uzun müzakereler sonucunda 1926 Ankara Antlaşması ile çözüme kavuşturulmuş, Musul Irak'a bırakılırken Türkiye'ye petrol gelirlerinden pay verilmiştir.
Türkiye-Fransa İlişkileri: Hatay Sorunu ve Osmanlı borçları gibi konular nedeniyle zaman zaman gerginlikler yaşanmıştır.
Türkiye-Sovyetler Birliği (SSCB) İlişkileri: Özellikle ilk yıllarda karşılıklı destek ve işbirliği temelinde gelişmiştir.

Uluslararası Katılımlar ve Anlaşmalar ✅

Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne Girişi (1932): Türkiye'nin barışçıl dış politika anlayışının ve uluslararası arenadaki konumunu güçlendirme çabasının önemli bir göstergesidir.
Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında bölgesel barış ve istikrarı hedefleyen bir işbirliği anlaşmasıdır. 💡
Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936): Lozan'da kaybedilen Boğazlar üzerindeki Türk egemenliğinin yeniden tesis edildiği, Türkiye'nin stratejik konumunu güçlendiren ve tam bağımsızlığını pekiştiren kritik bir anlaşmadır.
Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında Doğu sınırlarının güvenliğini sağlamak amacıyla imzalanan bir karşılıklı güvenlik ve işbirliği anlaşmasıdır.
Hatay Sorunu ve Hatay'ın Ana Vatana Katılması (1939): Uzun diplomatik çabalar ve Hatay Devleti'nin kurulmasının ardından, Hatay 1939 yılında Türkiye'ye katılmıştır. Bu, Atatürk'ün dış politikadaki son büyük başarısıdır.

🌐 İki Dünya Savaşı Arasındaki Dönemde Dünya Gelişmeleri (1918-1939)

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından dünya, kalıcı barışı sağlama çabaları, büyük bir ekonomik kriz ve yeni totaliter rejimlerin yükselişiyle çalkantılı bir döneme girmiştir.

Kalıcı Barışı Sağlama Çabaları 🕊️

Milletler Cemiyeti'nin Kurulması (10 Ocak 1920): Uluslararası anlaşmazlıkları barışçıl yollarla çözmeyi amaçlayan ilk büyük uluslararası örgüttür.
Locarno Antlaşması (1 Aralık 1925): Avrupa'da sınırların güvence altına alınmasını ve bölgesel barışı hedefleyen bir dizi anlaşmadır.
Briand-Kellogg Paktı (27 Ağustos 1928): Savaşı ulusal politika aracı olmaktan çıkarmayı amaçlayan, birçok ülkenin imzaladığı önemli bir uluslararası anlaşmadır.

Dünya Ekonomik Bunalımı (Kara Perşembe) 📉

24 Ekim 1929: Amerika Birleşik Devletleri'nde başlayan ve kısa sürede tüm dünyayı etkisi altına alan büyük bir ekonomik krizdir.
Etkileri: İşsizlik, yoksulluk oranlarında artış, uluslararası ticaretin daralması ve birçok ülkede siyasi istikrarsızlığa yol açmıştır. Türkiye de bu bunalımdan etkilenmiş, devletçilik politikalarıyla mücadele etmiştir.

İki Savaş Arası Dönemde Yükselen Siyasi Düşünceler ve Rejimler 🚩

Ekonomik bunalım ve savaş sonrası hayal kırıklıkları, çeşitli totaliter rejimlerin yükselişine zemin hazırlamıştır.

Almanya'da Nazizm:
- Adolf Hitler liderliğinde yükselen, ırkçı ve yayılmacı bir ideolojidir.
- Totaliter bir rejim kurarak Almanya'yı İkinci Dünya Savaşı'na sürüklemiştir.
İtalya'da Faşizm:
- Benito Mussolini önderliğinde ortaya çıkan, otoriter ve milliyetçi bir ideolojidir.
- Devletin her şeyin üzerinde olduğu bir yönetim anlayışını benimsemiştir.
Rusya'da Bolşevik İhtilali (1917) ve Komünizm:
- Çarlık Rusyası'nın yıkılmasıyla kurulan Sovyetler Birliği, komünist ideolojiye dayalı bir sistemle dünya siyasetinde önemli bir güç haline gelmiştir.
- Devlet kontrolünde bir ekonomi ve tek parti yönetimi temel özellikleridir.

Atatürk'ün Vefatı ve İsmet İnönü'nün Cumhurbaşkanı Seçilmesi 🇹🇷

10 Kasım 1938: Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk vefat etmiştir.
İsmet İnönü: Atatürk'ün vefatının ardından Türkiye'nin ikinci Cumhurbaşkanı seçilerek ülkenin yönetimini devralmıştır. Bu geçiş, Türkiye'nin zorlu bir dünya konjonktüründe istikrarını koruma yeteneğini göstermiştir.

Sonuç 💡

Atatürk dönemi, Türkiye Cumhuriyeti'nin iç ve dış politikada bağımsızlık, modernleşme ve barış ilkeleri doğrultusunda önemli adımlar attığı bir süreç olmuştur. Çok partili hayata geçiş denemeleri, iç dinamiklerin karmaşıklığını gösterirken, dış politikada bölgesel ve uluslararası işbirlikleriyle ülkenin güvenliği ve itibarı pekiştirilmiştir. Aynı dönemde dünya, büyük bir ekonomik kriz ve totaliter rejimlerin yükselişiyle yeni bir çatışma ortamına sürüklenmekteydi. Atatürk'ün liderliği, Türkiye'nin bu çalkantılı dönemde ayakta kalmasını ve modern bir ulus devlet olarak varlığını sürdürmesini sağlamıştır. Bu dönem, Türk tarihinin en kritik ve dönüştürücü evrelerinden birini temsil etmektedir.